28 Mayıs 2012 Pazartesi

Türkiye Cumhuriyeti 1924 Anayasası

BIRINCI BÖLÜM  Esas Hükümler Madde 1- Türkiye Devleti Bir Cumhuriyettir.    Madde 2- Türkiye Devleti Cumhuriyetçi, Milliyetçi, Halkçi, Devletçi Layik ve Devrimcidir. Devlet dili Türkçedir. Baskent
Ankara’dir. (**)    Madde 3- Egemenlik kayitsiz sartsiz Milletindir.    Madde 4- Türk milletini ancak Türkiye Büyük Millet Meclisi temsil eder ve Millet adina egemenlik hakkini yalniz o kullanir.    Madde 5- Yasama yetkisi ve yürütme erki Büyük Millet Meclisinde belirir ve onda toplanir.    Madde 6- Meclis, yasama yetkisini kendi kullanir.    Madde 7- Meclis, yürütme yetkisini kendi seçtigi Cumhurbaskani ve onun tayin edecegi Bakanlar Kurulu eliyle kullanir.  Meclis, Hükûmeti her vakit denetleyebilir ve düsürebilir.    Madde 8- Yargi hakki, millet adina usul ve kanuna göre bagimsiz mahkemeler tarafindan kullanilir.     --------------------------------------------------------------------------------  (*) 20/4/1340 tarih ve 491 sayili Teskilati Esasiye Kanununun, 10/1/1945 tarih ve 4695 sayili Kanunla, mana ve kavramda bir degisiklik yapilmaksizin Türkçelestirilmis seklidir.   (**) Maddenin ilk sekli:   “Türkiye Devletinin dini, dinî Islâmdir: Resmi dili Türkçedir; makkari Ankara sehridir.”  Maddenin 1222 sayili kanunla degisik sekli:  “Türkiye Devletinin resmi dili Türkçedir; makkari Ankara sehridir.”   --------------------------------------------------------------------------------        IKINCI BÖLÜM     Yasama Görevi  Madde 9- Türkiye Büyük Millet Meclisi, özel kanuna göre millet tarafindan seçilmis milletvekillerinden kurulur.    Madde 10- Milletvekili seçmek, yirmi iki yasini bitiren kadin, erkek her Türk’ün hakkidir. (*)    Madde 11- Otuz yasini bitiren kadin, erkek her Türk milletvekili seçilebilir. (**)    Madde 12- Yabanci Devlet resmi hizmetinde bulunanlar terhipli cezalari gerektiren suçlardan veya hirsizlik, sahtecilik, dolandiricilik, inanci kötüye kullanma, dolanli iflas suçlarindan biriyle hüküm giymis olanlar, kisitlilar, yabanci Devlet uyruklugunu ileri sürenler kamu hizmetlerinden yasaklilar, Türkçe okuyup yazma bilmiyenler milletvekili seçilemezler.    Madde 13- Büyük Millet Meclisinin seçimi dört yilda bir yapilir.   Süresi biten milletvekilleri tekrar seçilebilirler.  Eski Meclis, yeni Meclisin toplanmasina kadar devam eder.  Yeni seçim yapilmasina imkân görülmezse, toplanma dönemi bir yil daha uzatilabilir.  Her milletvekili, yalniz kendini seçen çevrenin degil, bütün milletin vekilidir.    Madde 14- Büyük Millet Meclisi, her yil kasim ayi basinda çagrisiz toplanir.  Meclis, üyelerinin memleket içinde dolasmalari, inceleme yapmalari, denetleme vazifelerine hazirlanmalari ve dinlenmeleri için çalismasina yilda alti aydan fazla ara veremez.    Madde 15- Kanun teklif etmek hakki, Meclis üyelerinin ve Bakanlar Kurulunundur.    Madde 16- Milletvekilleri Meclise katildiklarinda söyle andiçerler.(***)  “Namusum üzerine söz veririm ki:  Vatanin ve milletin mutluluguna, esenligine, milletin kayitsiz sartsiz egemenligine aykiri bir amaç gütmiyecegim ve Cumhuriyet esaslarina bagliliktan ayrilmiyacagim.”         --------------------------------------------------------------------------------  (*) Maddenin ilk sekli:  “Onsekiz yasini ikmal eden her erkek Türk mebusan intihabina istirak etmek hakkini haizdir.”  (**) Maddenin ilk sekli:   “ otuz yasini ikmal eden her erkek Türk, mebus intihap edilmek salahiyetini haizdir.”  (***) Maddenin ilk sekli:  “ Mebuslar Meclise iltihak ettiklerinde su sekilde tahlif olunurlar;  (Vatan ve milletin saadet ve selametine ve milletin bilâ kaydu sart hakimiyetine mugayir bir gaye takip etmiyecegime ve Cumhuriyet esaslarina sadakatten ayrilmayacagima “Vallahi”).”   --------------------------------------------------------------------------------    Madde 17- Bir milletvekili ne Meclis içindeki oy, düsünce ve demeçlerinden ne de Meclisteki oy, düsünce ve demeçlerini Meclis disinda söylemek ve açiga vurmaktan sorumlu degildir. Seçiminden gerek önce ve gerek sonra üstüne suç atilan bir milletvekili Kamutayin karari olmadikça sanik olarak sorgulanamaz, tutulamaz ve yargilanamaz. Cinayetten suçüstü yakalanma hali bu hükmün disindadir. Ancak bu halde yetkili makam bunu hemen Meclise bildirmek ödevindedir. Seçiminden önce veya sonra bir milletvekili hakkinda verilmis bir ceza hükmünün yerine getirilmesi milletvekilligi süresinin sonuna birakilir. Milletvekilligi süresi içinde zamanasimi yürümez.     Madde 18- Milletvekillerinin yillik ödenekleri özel kanunla gösterilir.    Madde 19- Araverme sirasinda Cumhurbaskani veya Meclis Baskani gerekli görürse meclisi toplanmiya çagirabilir. Üyelerden beste birinin istemesi üzerine de Meclis Baskani Meclisi toplanmiya çagirir.    Madde 20- Meclis görüsmeleri herkese açiktir ve oldugu gibi yayilir.  Fakat Meclis, Içtüzük hükümlerine uygun olarak kapali oturumlar dahi yapabilir. Kapali oturumlardaki görüsmeleri yaymak Meclisin kararina baglidir.    Madde 21- Meclis görüsmelerini Iç tüzük hükümlerine göre yapar.    Madde 22- Soru, gensoru ve Meclis sorusturmasi Meclisin yetkilerinden olup bunlarin nasil yapilacagi Iç tüzükte gösterilir.    Madde 23- Milletvekilligi ile Hükûmet memurlugu bir kiside birlesemez.     Madde 24- Türkiye Büyük Millet Meclisi kamutayi her kasim ayi basinda kendine bir yil için bir baskan, üç Baskan vekili seçer.    Madde 25- Seçim dönemi bitmeden Meclis, üyelerinin tam sayisinin saltçoklugu ile seçim yenilemege karar verirse, yeni toplanan Meclisin seçim dönemi kasim ayindan baslar.  Kasimdan önceki toplanti, olaganüstü toplanti sayilir.    Madde 26- Kanun koymak, kanunlarda degisiklik yapmak, kanunlari yorumlamak, kanunlari kaldirmak, Devletlerle sözlesme, andlasma ve baris yapmak, harb ilan etmek, Devletin bütçe ve kesin hesap kanunlarini incelemek ve onamak, para basmak, tekelli ve akçali yüklenme sözlesmelerini ve imtiyazlari onamak ve bozmak, genel ve özel af ilan etmek, cezalari hafifletmek ve degistirmek, kanun sorusturmalarini ve kanun cezalarini ertelemek, mahkemelerden çikip kesinlesen ölüm cezasi hükümlerini yerine getirmek gibi görevleri Büyük Millet Meclisi ancak kendisi yapar. (*)       --------------------------------------------------------------------------------  (*) Maddenin ilk sekli:  “ Büyük Millet Meclisi ahkâmi ser’iyenin tenfizi, kavaninin vaz’i tâdili, tefsiri, fesih ve ilgasi, devletlerle mukavele, muahede ve sulh akti, harp ilani, muvazenei umumiyei maliye ve Devletin umum hesabi kati kanunlarinin tetkik ve tasdiki, meskukat darbi, inhisar ve mali taahhüdü mutazammin mukavelat ve imtiyazatin tasdik ve feshi, umumi ve hususi af ilani, cezalarin tahfif veya tahvili, tahkikat ve mücazati kanuniyetinin tecili, mahkemelerden sadir olup katiyet kesbetmis olan idam hükümlerin infazi gibi vezaifi bizzat kendi ifa eder.”   --------------------------------------------------------------------------------      Madde 27- Bir milletvekilinin vatan hayinligi ve milletvekilligi sirasinda yiyicilik suçlarindan biriyle sanik olduguna Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamutayi hazir üyelerinin üte iki oy çoklugu ile karar verilir yahut on ikinci maddede yazili suçlardan biriyle hüküm giyer ve bu da kesinlesirse milletvekilligi sifati kalkar.    Madde 28- Çekilme, kanun hükümleri geregince kisitlanma, özürsüz ve izinsiz iki ay Meclise devamsizlik yahut memurluk kabul etme hallerinde milletvekilligi düser.    Madde 29- Ölen yahut yukardaki maddeler geregince milletvekilligi sifati kalkan veya düsen milletvekilinin yerine bir baskasi seçilir.    Madde 30- Büyük Millet Meclisi kendi kolluk islerini Baskani elile düzenler ve yürütür.      ÜÇÜNCÜ BÖLÜM     Yürütme Görevi Madde 31- Türkiye Cumhurbaskani, Büyük Millet Meclisi kamutayi tarafindan ve kendi üyeleri arasindan bir seçim dönemi için seçilir. Cumhurbaskanligi görevi, yeni Cumhurbaskaninin seçimine kadar sürer. Yeniden seçilmek olur.    Madde 32- Cumhurbaskani, Devletin basidir. Bu sifatla törenli oturumlarda Meclise ve gerekli gördükçe bakanlar kuruluna Baskanlik eder ve Cumhurbaskani kaldikça Meclis tartisma ve görüsmelerine katilamaz ve oy veremez.    Madde 33- Cumhurbaskani, hastalik ve memleket disi yolculuk gibi bir sebeple görevini yapamaz veya ölüm, çekilme ve baska sebeple Cumhurbaskanligi açik kalirsa Büyük Millet Meclisi Baskani vekil olarak Cumhurbaskanligi görevini yapar.    Madde34- Cumhurbaskanligi bos kaldiginda Meclis toplaniksa Cumhurbaskanini hemen seçer.  Meclis toplanik degilse Baskani tarafindan hemen toplanmaya çagrilarak Cumhurbaskani seçilir. Meclisin seçim dönemi sona ermis veya seçimin yenilenmesine karar verilmis olursa Cumhurbaskanini gelecek Meclis seçer.    Madde 35- Cumhurbaskani, Meclisin kabul ettigi kanunlari on gün içinde ilan eder.  Cumhurbaskani, uygun bulmadigi kanunlari bir daha görüsülmek üzere gene on gün içinde gerekçesi ile birlikte Meclise geri verir. Anayasa ile Bütçe kanunu bu hüküm disindadir.  Meclis geri verilen kanunu gene kabul ederse Cumhurbaskani onu ilan etmek ödevindedir.    Madde 36- Cumhurbaskani her yil Kasim ayinda hükümetin geçen yildaki çalismalari ve giren yil içinde alinmasi uygun görülen tedbirler hakkinda bir söylev verir. Yahut söylevini Basbakana okutur.    Madde 37- Cumhurbaskani, yabanci devletler yaninda Türkiye Cumhuriyetinin siyasi temsilcilerini tayin eder ve yabanci devletlerin siyasi temsilcilerini kabul eder.    Madde 38- Cumhurbaskani, seçiminden hemen sonra Meclis önünde söyle andiçer:(*)  “Namusum üzerine söz veririm ki:  Cumhurbaskani olarak, Cumhuriyet kanunlarini, milletin egemenlik esaslarini sayacagim;  Ve bunlari müdafaa edecegim;  Türk milletinin mutluluguna bütün bagliligimla, bütün kuvvetimle çalisacagim;  Türk Devletine yönelecek her tehlikeyi en son siddetle önleyecegim;  Türkiye’nin sanini, serefini koruyup yükseltmek, üstüme aldigim görevin isterlerini yerine getirmek için olanca varligimla çalismaktan asla ayrilmiyacagim.”    Madde 39- Cumhurbaskaninin çikaracagi bütün kararlar Basbakan ile birlikte ilgili Bakan tarafindan imzalanir.    Madde 40- Baskomutanlik, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yüce varligindan ayrilmaz ve Cumhurbaskani tarafindan temsil olunur. Harb kuvvetlerinin komutasi barista özel kanuna göre Genel kurmay Baskanligina ve seferde Bakanlar Kurulunun teklifi üzerine Cumhurbaskani tarafindan tayin edilecek kimseye verilir.    Madde 41- Cumhurbaskani, vatan hayinligi halinde Büyük Millet meclisine karsi sorumludur. Cumhurbaskaninin çikaracagi bütün kararlardan dogacak sorumlar 39 uncu madde geregince bu karari imzalayan Basbakanin ve ilgili bakanindir.  Cumhurbaskaninin özlük islerinden dolayi sorumlanmasi gerekirse Anayasanin milletvekilligi dokunulmazligi ile ilgili 17 nci maddesi hükümlerine uyulur.    Madde 42- Cumhurbaskani, Hükümetin teklifi üzerine, daimi malulluk veya kocama gibi özlük sebeplerden dolayi belli kimselerin cezalarini kaldirabilir veya hafifletebilir.  Cumhurbaskani, Büyük Millet Meclisi tarafindan saniklanarak hüküm giyen bakanlar hakkinda bu yetkiyi kullanamaz.    Madde 43- Cumhurbaskaninin ödenegi özel kanunla gösterilir.    Madde 44- Basbakan, Cumhurbaskaninca Meclis üyeleri arasindan tayin olunur.  Öteki bakanlar Basbakanca meclis üyeleri arasindan seçilip tamami Cumhurbaskani tarafindan onandiktan sonra Meclise sunulur.  Meclis toplanik degilse sunma isi Meclisin toplanmasina birakilir.       --------------------------------------------------------------------------------  (*) Maddenin ilk sekli:  “ Reisicumhur intihabi akabinde ve Meclis huzurunda su suretle yemin eder:  (Reisicumhur sifati ile Cumhuriyetin kanunlarina ve hakimiyeti milliye esaslarina riayet ve bunlari müdafaa, Türk Milletinin saadetine sadikane ve bütün kuvvetimle sarfi mesai, Türk devletine teveccüh edecek her tehlikeyi kemali siddetle men Türkiye’nin san ve serefini vikaye ve ilaya ve deruhde ettigim vazifenin icabatina hasrinefs etmekten ayrilmiyacagima “Vallahi”)”.   --------------------------------------------------------------------------------          Hükûmet, tutacagi yolu ve siyasi görüsünü en geç bir hafta içinde Meclise bildirir ve ondan güven ister. (*)    Madde 45- Bakanlar, Basbakanin reisligi altinda (Bakanlar Kurulu)’nu meydana getirir.    Madde 46- Bakanlar Kurulu, Hükümetin genel politikasindan birlikte sorumludur.  Bakanlarin her biri kendi yetkisi içindeki islerden ve emri altindakilerin eylem ve islemlerinden ve politikasinin genel gidisinden tekbasina sorumludur.    Madde 47- Bakanlarin görev ve sorumlari özel kanunla gösterilir. (**)    Madde 48- Bakanliklarin kurulusu özel kanuna baglidir. (***)    Madde 49- Izinli veya herhangi bir sebeble özürlü olan bir Bakana, Bakanlar Kurulu üyelerinden bir baskasi geçici olarak vekillik eder. Ancak bir Bakan birden fazlasina vekillik edemez. (****)    Madde 50- Bakanlardan birinin Yücedivana yollanmasi hakkinda Türkiye Büyük Millet Meclisince verilen karar, kendisini Bakanliktan da düsürür. (*****)     --------------------------------------------------------------------------------  (*) Maddenin ilk sekli:  “ Basvekil, Reisicumhur canibinden ve Meclis azasi meyanindan tayin olunur. Sair vekiller Basvekil tarafindan, Meclis azasi arasindan intihap olunarak heyeti umumiyesi reisicumhurun tasdiki ile Meclise arzolunur. Meclis müctemi degilse arz keyfiyeti meclisin içtimaina talik olunur.  Hükümet hatti hareket ve siyasi noktai nazarini azami bir hafta zarfinda Meclise bildirir ve itimat talep eder”  Maddenin 3115 sayili kanunla degisiklik sekli:  “Basvekil, Reisicumhur canibinden ve Meclis azasi meyanindan tayin olunur. Sair vekiller Basvekil tarafindan Meclis azasi arasindan intihap olunarak heyeti umumiyesi Reisicumhurun tasdiki ile Meclise arz olunur.  Meclis müçtemi degilse arz keyfiyeti Meclisin içtimaina talik olunur. Hükûmet hatti hareket ve siyasi noktai nazarini azami bir hafta zarfinda Meclise bildirir ve itimat talep eder.  Siyasi müstesarlari Basvekil, Meclis azasi arasindan geçerek Reisicumhurun tasdikine arz eder.   (**) Maddenin ilk sekli:  “ Vekillerin vazife ve mesuliyetleri kanunu mahsus ile tayin olunur.”  Maddenin 3115 sayili kanunla degisik sekli:  “Vekillerin ve siyasi müstesarlarin vazife ve mesuliyetleri mahsus kanunla tayin olunur”  (***) Maddenin ilk sekli:  “Vekillerin adedi kanunla tayin olunur.”   (****) Maddenin ilk sekli:  “ Mezun veyahut herhangi bir sebeple mazur olan bir Vekile, Icra Vekilleri Heyeti azasindan bir digeri muvakkaten niyabet eder. Ancak bir Vekil bir Vekaletten fazlasina niyabet edemez.  Maddenin 3115 sayili kanunla muaddel sekli:  “Mezun ve herhangi bir sebeple mazur olan bir vekile Icra Vekilleri Heyeti azasindan bir digeri veya siyasi müstesarlardan biri muvakkaten niyabet eder. Ancak bir vekil veya bir siyasi müstesar bir vekaletten fazlasina niyabet edemez.  Siyasi müstesarin vekile niyabeti halinde kararnamesi Meclise arz olunur.”  (*****) Maddenin ilk sekli:  “Türkiye Büyük Millet Meclisince Icra Vekillerinden birinin Divani Aliye sevkine dair verilen karar Vekaletten sukutunu dahi mutazammindir.”  Maddenin 3115 sayili kanunla degisik sekli:  “Icra Vekillerinden veya siyasi müstesarlardan birinin Divani Âliye sevkine dair Türkiye Büyük Milet Meclisince verilen karar vekalet veya müstesarliktan sukutu dahi mutazammindir.”   --------------------------------------------------------------------------------      Madde 51- Idare davalarina bakmak ve idare uyusmazliklarini çözmek, Hükumetçe hazirlanarak kendine verilecek kanun tasarilari ve imtiyaz sözlesme ve sartlasmalari üzerine düsünüsünü bildirmek, gerek kendi özel kanunu ve gerek baska kanunlarla gösterilen görevleri yapmak üzere bir Danistay kurulur. Danistay baskanlari ve üyeleri, daha önce önemli görevlerde bulunmus, uzmanliklari, bilgileri ve görgüleriyle belirgin kimseler arasindan Büyük Millet Meclisince seçilir.    Madde 52- Bakanlar kurulu, kanunlarin uygulanislarini göstermek yahut kanunun emrettigi isleri belirtmek üzere içinde yeni hükümler bulunmamak ve Danistayin incelemesinden geçirilmek sartiyle tüzükler çikarir.  Tüzükler Cumhurbaskaninin imzasi ve ilaniyle yürürlüge girer.  Tüzüklerin kanunlara aykiriligi ileri sürüldükte bunun çözüm yeri Türkiye Büyük Millet Meclisidir.      DÖRDÜNCÜ BÖLÜM       Yargi Erki  Madde 53- Mahkemelerin kurulusu, görev ve yetkileri kanunla gösterilir.    Madde 54- Yargiçlar, bütün davalarin görülmesinde ve hükmünde bagimsizdirlar ve bu islerine hiçbir türlü karisilamaz. Ancak kanun hükmüne baglidirlar.  Mahkemelerin kararlarini Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Bakanlar Kurulu hiçbir türlü degistiremezler, baskalayamazlar, geciktiremezler ve hükümlerinin yerine getirilmesine engel olamazlar.    Madde 55- Yargiçlar, kanunda gösterilen usuller ve haller disinda görevlerinden çikarilamazlar.    Madde 56- Yargiçlarin nitelikleri, haklari, görevleri, aylik ve ödenekleri, nasil tayin olunacaklari ve görevlerinden nasil çikarilacaklari özel kanunla gösterilir.    Madde 57- Yargiçlar, kanunla gösterilenlerden baska genel veya özel hiçbir görev alamazlar.    Madde 58- Mahkemelerde yargilamalar herkese açiktir.  Yalniz yargilama usulü kanunlari geregince bir yargilamanin kapali olmasina mahkeme karar verebilir.    Madde 59- Herkes mahkeme önünde haklarini korumak için gerekli gördügü yasali araçlari kullanmakta serbesttir.    Madde 60- Hiçbir mahkeme görev ve yetkisi içindeki davalara bakmazlik edemez. Görev ve yetki disinda olan davalar ancak bir kararla reddolunur.        Yücedivan  Madde 61- Bakanlari, Danistay ve Yargitay baskanlari ve üyelerini ve Cumhuriyet Bassavcisini görevlerinden dogacak islerden dolayi yargilamak için Yücedivan kurulur. (*)    Madde 62- Yücedivan üyeligi için, on biri Yargitay, onu Danistay baskanlari ve üyeleri arasindan ve kendi Genelkurullari tarafindan gerekli görüldükte gizli oyla, yirmi bir kisi seçilir.  Bunlar gizli oy ve salt çogunlukla içlerinden birini Baskan ve birini Baskan vekili seçerler.    Madde 63- Yücedivan bir Baskan ve on dört üye ile kurulur ve kararlarini salt çogunlukla verir.  Geri kalan alti kisi gerektiginde kurulun eksigini tamamlamak için yedek üye durumundadir.  Bu yedek üyeleri, üçü Yargitay, üçü Danistay’dan seçilmis üyeler arasinda olmak üzere adçekme ile ayrilir.  Baskanliga ve baskan vekilligine seçilenler bu adçekmeye girmezler.    Madde 64- Yücedivanin savcilik görevi, Bassavcilik tarafindan görülür.    Madde 65- Yücedivanin kararlari kesindir.    Madde 66- Yücedivan kanunlara göre yargilar ve hüküm verir.    Madde 67- Yücedivan gerekli görüldügünde Türkiye Büyük Millet Meclisi karariyle kurulur.      BESINCI BÖLÜM       Türklerin Kamu Haklari Madde 68- Her Türk hür dogar, hür yasar. Hürriyet, baskasina zarar vermiyecek her seyi yapabilmektir.  Tabii haklardan olan hürriyetin herkes için siniri, baskalarinin hürriyeti siniridir. Bu siniri ancak kanun çizer.    Madde 69- Türkler kanun karsisinda esittirler ve ayriksiz kanuna uymak ödevindedirler. Her türlü grup, sinif, aile ve kisi ayricaliklari kaldirilmistir ve yasaktir.         --------------------------------------------------------------------------------  (*) Maddenin ilk sekli:  “Vazifelerinden münbais hususatta Icra Vekilleriyle Surayi Devlet ve Mahkemei Temyiz rüesa ve azasini ve Basmüddeiumumiyi muhakeme etmek üzere bir (Divani Âli) teskil edilir.”  Maddenin 3155 sayili kanunla degisik sekli:  “Vazifelerinden münbais hususatta Icra Vekilleri ve siyasi müstesarlari ve Surayi Devlet ve Temyiz Mahkemesi rüesasi ve azasini ve Cumhuriyet Basmüddeimumisini muhakeme etmek üzere bir (Divani Ali) teskil edilir.”   --------------------------------------------------------------------------------    Madde 70- Kisi dokunulmazligi, vicdan, düsünme, söz, yayim, yolculuk, bagit, çalisma, mülkedinme, malini ve hakkini kullanma, toplanma, dernek kurma, ortaklik kurma haklari ve hürriyetleri Türklerin tabii haklarindandir.    Madde 71- Cana, mala, irza, konuta hiçbir türlü dokunulamaz.    Madde 72- Kanunda yazili hal ve sekillerden baska türlü hiçbir kimse yakalanamaz ve tutulmaz.    Madde 73- Iskence, eziyet, zoralim ve angarya yasaktir.    Madde 74- Kamu faydasina gerekli oldugu usulüne göre anlasilmadikça ve özel kanunlari geregince deger pahasi pesin verilmedikçe hiç kimsenin mali ve mülkü kamulastirilamaz.  Çiftçiyi toprak sahibi kilmak ve ormanlari devletlestirmek için alinacak toprak ve ormanlarin kamulastirma karsiligi ve bu karsiliklarin ödenisi özel kanunlarla gösterilir.  Olaganüstü hallerde kanuna göre yükletilecek para ve mal ve çalisma ödevleri disinda hiçbir kimse baska hiçbir sey yapmaya ve vermeye zorlanamaz. (*)    Madde 75- Hiçbir kimse felsefi inanindan, din ve mezhebinden dolayi kinanamaz. Güvenlige ve edep törelerine ve kanunlar hükümlerine aykiri bulunmamak üzere her türlü din törenleri serbesttir. (**)    Madde 76- Kanunda yazili usul ve haller disinda kimsenin konutuna girilemez ve üstü aranamaz.    Madde 77- Basin, kanun çerçevesinde serbesttir ve yayimindan önce denetlenemez, yoklanamaz.    Madde 78- Seferberlik ve sikiyönetim hallerinin veyahut salgin hastaliklardan dolayi kanun geregine alinacak tedbirlerin gerektirdigi kisintilarin disinda yolculuk hiçbir kayit altina alinamaz.     Madde 79- Bagitlarin, çalismalarin, mülkedinme ve hak ve mal kullanmanin, toplanmalarin, derneklerin ve ortakliklarin serbestlik siniri kanunlarla çizilir.    Madde 80- Hükûmetin gözetimi ve denetlemesi altinda ve kanun çerçevesinde her türlü ögretim serbesttir.       --------------------------------------------------------------------------------  (*) Maddenin ilk sekli:  “Menafii umumiye için lüzumu usulen tahakkuk etmedikçe ve kanunu mahsus mucibince deger pahasi pesin verilmedikçe hiçbir kimsenin mali istimval ve mülkü istimlak olunamaz.  Fevkalade ahvalde kanun mucibince tahmil olunacak nakdi, ayni ve sayu amele müteallik mükellefiyetler müstesna olmak üzere hiçbir kimse hiçbir fedakarliga icbar edilemez.”  (**) Maddenin ilk sekli:  “Hiçbir kimse mensup oldugu, din, mezhep, tarikat ve felsefi içtihadindan dolayi muaheze edilemez. Asayis, adabi muasereti umumiye ve kavanine mugayir olmamak üzere her türlü ayinler serbesttir.”   --------------------------------------------------------------------------------      Madde 81- Postalara verilen kagitlar, mektuplar ve her türlü emanetler yetkili sorgu yargici veya yetkili mahkeme karari olmadikça açilamaz ve telgraf ve telefonla haberlesmenin gizliligi bozulamaz.    Madde 82- Türkler gerek kendileri, gerek kamu ile ilgili olarak kanunlara ve tüzüklere aykiri gördükleri hallerde yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine tek baslarina veya toplu olarak haber verebilir ve sikayette bulunabilirler. Haber veya sikayeti alan makam kisi ile ilgili basvurmalarin sonucunu dilekçiye yazili olarak bildirmek ödevindedir.    Madde 83- Hiç kimse kanunca bagli oldugu mahkemeden baska bir mahkemeye verilemez ve yollanamaz.    Madde 84- Vergi, Devletin genel giderleri için, halkin pay vermesi demektir.  Bu esaslara aykiri olarak gerçek veya tüzel kisiler tarafindan veya onlar adina resimler, ondalik alinmasi ve baska yüklemeler yapilmasi yasaktir.    Madde 85- Vergiler ancak kanunla salinir ve alinir.  Devletçe, illerin özel idarelerince ve belediyelerce alinagelmekte olan resimler ve yüklemeler, kanunlari yapilincaya kadar alinabilir.    Madde 86- Harb halinde veya harbi gerektirecek bir durum bas gösterdikte veya ayaklanma oldugunda yahut vatan ve Cumhuriyete karsi kuvvetli ve eylemli bir kalkisma oldugunu gösterir kesin belirtiler görüldükte Bakanlar Kurulu, süresi bir ayi asmamak üzere yurdun bir kesiminde veya her yerinde sikiyönetim ilan edebilir ve bunu hemen Meclisin onamasina sunar. Meclis sikiyönetim süresini, gerekirse uzatabilir veya kisaltabilir. Meclis toplanik degilse hemen toplanmaya çagrilir.  Sikiyönetim süresi ancak Meclisin karariyle uzatilabilir.  Sikiyönetim, kisi ve konut dokunulmazliginin, basin, gönderisme, dernek, ortaklik hürriyetlerinin geçici olarak kayitlanmasi veya durdurulmasi demektir.  Sikiyönetim bölgesiyle bu bölgede hangi hükümlerin uygulanacagi ve islemlerin nasil yürütülecegi harb halinde de dokunulmazligin ve diger hürriyetlerin nasil kayitlanabilecegi veya durdurulacagi kanunla gösterilir.    Madde 87- Kadin, erkek bütün Türkler ilk ögretimden geçmek ödevindedirler. Ilk ögretim Devlet okullarinda parasizdir.    Madde 88- Türkiye’de din ve irk ayirdedilmeksizin vatandaslik bakimindan herkese “Türk” denir.  Türkiye’de veya Türkiye disinda bir Türk babadan gelen yahut Türkiye’de yerlesmis bir yabanci babadan Türkiye’de dünyaya gelipte memleket içinde oturan ve erginlik yasina vardiginda resmi olarak Türk vatandasligini isteyen yahut Vatandaslik Kanunu geregince Türklüge kabul olunan herkes Türktür.  Türklük sifatinin kaybi kanunda yazili hallerde olur.      ALTINCI BÖLÜM   Türlü Maddeler Iller  Madde 89- Türkiye, cografya durumu ve ekonomi iliskileri bakimindan illere, iller ilçelere, ilçeler bucaklara bölünmüstür ve bucaklar da kasaba ve köylerden meydana gelir.    Madde 90- Illerle sehir, kasaba ve köyler tüzelkisilik sahibidirler.    Madde 91- Illerin isleri, yetki genisligi ve görev ayrimi esaslarina göre idare olunur.    Memurlar  Madde 92- Siyasi haklari olan her Türkün, yeterligine ve hakedisine göre, Devlet memuru olmak hakkidir.    Madde 93- Bütün memurlarin nitelikleri, haklari, görevleri, aylik ve ödenekleri, göreve alinmalari ve görevden çikarilmalari, yükselme ve ilerlemeleri özel kanunla gösterilir.    Madde 94- Kanuna aykiri islerde üstün emrine uymus olmak memuru sorumdan kurtarmaz.    Maliye Isleri  Madde 95- Bütçe Kanunu tasarisi ve buna bagli bütçeler ve cetvellerle katma bütçeler Meclise bütçe yili basindan en az üç ay önce sunulur. (*)    Madde 96- Devlete mallari bütçe disi harcanamaz.    Madde 97- Bütçe Kanununun geçerligi bir yildir.    Madde 98- Kesinhesap kanunu, iliskin oldugu yil bütçesinin hesap dönemi içinde elde edilen gelirle gene o yilki ödemelerin gerçeklesmis tutarini gösterir kanundur. Bunun sekli ve bölümleri Bütçe Kanunu ile tam karsilikli olacaktir.    Madde 99- Her yilin kesin hesap kanunu tasarisi o yilin sonundan basliyarak en geç ikinci yil Kasim ayi basina kadar Büyük Millet Meclisine sunulur.    Madde 100- Büyük Millet Meclisine bagli ve Devletin gelirlerini ve giderlerini özel kanuna göre denetlemekle görevli bir Sayistay kurulur.    Madde 101- Sayistay, genel uygunluk bildirimini iliskin oldugu kesin hesap kanununun maliyece Büyük Millet Meclisine verilmesi tarihinden basliyarak en geç alti ay içinde Meclise sunar.    Anayasanin Dayanaklari  Madde 102- Anayasada degisiklik yapilmasi asagidaki sartlara baglidir:  Degisiklik teklifinin Meclis tam üyesinin en az üçte biri tarafindan imzalanmasi sarttir.  Degisiklikler ancak tam sayisinin üçte iki oy çoklugu ile kabul edilebilir.  Bu kanunun, Devlet seklinin Cumhuriyet oldugu hakkindaki birinci maddesinde degisiklik ve baskalama yapilmasi hiçbir türlü teklif dahi edilemez.   --------------------------------------------------------------------------------  (*) Maddenin ilk sekli:  “Muvazenei Umumiye Kanunu müteallik oldugu senei maliyenin duhulünde mevkii icraya konulabilmek için layihasi ve merbutu bütçeler ve cetveller nihayet Tesrinisani iptidasinda Meclise takdim olunur.”   --------------------------------------------------------------------------------      Madde 103- Anayasanin hiçbir maddesi hiçbir sebep ve bahane ile savsanamaz ve islerlikten alakonamaz. Hiçbir kanun Anayasaya aykiri olamaz.    Madde 104- 20 Nisan 1340 tarih ve 491 sayili Teskilati Esasiye Kanunu yerine manâ ve kavramda bir degisiklik yapilmaksizin Türkçelestirilmis olan bu kanun konulmustur.    Madde 105- Bu kanun yayim tarihinde yürürlüge girer.             --------------------------------------------------------------------------------    NOT    Anayasa’da 5 kez degisiklik yapilmistir:    1. 1222 sayili ve 10/4/1928 günlü kanun (R.G. 14/4/1928-863; 3. T. Düstur, Cilt 9)  2. 1893 sayili ve 10/12/1931 günlü kanun (R.G. 15/12/1931-1976; 3. T. Düstur, Cilt 13)  3. 2599 sayili ve 5/12/1934 günlü kanun (R.G. 11/12/1934-2877; 3. T. Düstur, Cilt 16)  4. 3115 sayili ve 5/2/1937 günlü kanun (R.G. 13/2/1937-3533; 3. T. Düstur, Cilt 18)  5. 3272 sayili ve 29/11/1937 günlü kanun (R.G. 1/12/1937-3773; 3. T. Düstur, Cilt 19)       --------------------------------------------------------------------------------   

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder