12 Aralık 2010 Pazar

yatırım teorisi

Yatirim Teorisi
Kapali bir ekonomide milli gelir ve istihdam düzeyini belirleyen iki harcama kalemi vardir: Yatirim(I) ve Tüketim harcamalari(C). Yatirim harcamalari tüketim harcamalarina nazaran daha çok dalgalanmalar gösterir ve çarpan etkisi (multiplier effect) ile milli gelir ve istihdam üzerinde daha genis etkiler yapar.Böylece yatirim yoluyla yaratilan gelir bu amaçla yapilan harcamalardan birkaç daha fazla olmaktadir.
Yatirim: Belli bir dönemde bir ekonomide mevcut sermaye mallari ve teçhizat stokuna yapilan net ilavedir.Eskime ve asinma bedeli(depreciation) kadar yatirima telafi edici(ikame) yatirim denir.Menkul degerlerin(hisse senedi,tahvil..) satin alinmasi yatirim degildir;çünkü yeni üretim kapasitesi yaratmamistir.
Hangi Harcamalar Yatirim Harcamalaridir?
Alet, makina, teçhizatgibi sermaye mallarina
Bina, yol, köprü, baraj ve benzeri insaatlara
Firmalarca depolarinda bulundurduklari ham, yari ham ve mamul mallara (bu üçüne envanter ya da stok da denir) yapilan harcamalar yatirim harcamalaridir.

Otonom (autonomous) yatirimlar milli gelirdeki degisimlerden etkilenmezken uyarilmis (induced) yatirimlar etkilenir.
Sermayenin Marjinal Etkinligi(marjinal efficiency of capital):
Bir firmanin yatirim konusunda verecegi karar su üç degiskene baglidir:
Yatirim için gerekli bina, makina teçhizatin arz fiyati

Yatirimdan ömrü boyu getirmesi beklenen hasilat,
Cari faiz orani
NOT: Bizim kitapta yatirimi real interest rate, sales, business confidence etkiler deniyor.
Ileriki bir dönemde elde edilecek hasilatin bugünkü degerini hesaplamak için
K = R / ( I + i )t
formülü kullanilir.K bugünkü degeri R ileride elde edilecek geliri, i faiz oranini, t de dönemi göstermektedir.
Iste yatirimin ömrü boyu getirecegi hasilat tahmin edilip onun bugünkü degeri hesap edilir ve buna R denirse, R'nin su an yatirim mallarina yapilan harcamalardan fazla olmasi gerekir ki girisimci yatirim yapsin.
Sermayenin marjinal etkinligi sermaye malindan ömrü boyu getirmesi beklenen hasilat dizisinin bugünkü degerinin söz konusu sermaye malinin arz fiyatina esitleyen iskonto oranidir, r ile gösterilir.Yatirim yaparken r ile cari faiz orani(i) karsilastirilir. r > i oldugu sürece yatirim yapilir.
Sermayenin Marjinal Etkinligi Egrisi

Yatirim arttikça r azalir çünkü:
Yatirimlar arttikça üretimde sermayenin payi artacak ve azalan verimler kanunu harekete geçecektir.
Eger yatirimlar belli bir kesime yapiliyorsa diger kosullar sabitken arzin artmasi o kesimde üretilen mallarin fiyatlarini düsürecektir.
Yatirimlar arttikça yatirim mallarinin fiyatlari yükselecektir.
Tasarruf - Yatirim Esitligi
Keynes S = I esitligini gelir ve harcamalarda meydana gelen degismelerle açiklar (Klasik iktisatçilar faiz ile açikliyordu). Yatirimi üretim kapasitesi ve sermaye mallarini yaratmak için yapilan harcamalar olarak düsündügümüzde yatirim olayinin harcamalar ile basladigini anlariz.Örnegin 10 milyar liralik yatirim yapacak kisi bu 10 milyari çesitli yerlere(arsa, demir, çimento) harcar. Iste bu harcama girisimciye gerekli mal ve hizmeti verenlerin geliri olacaktir.Fakat bu kisiler elde ettikleri gelirin tamamini harcamayacak bir kismini tasarruf edecekitir. Tasarruf etmeyip harcadiklari kisim bir üçüncü kisi ya da kisilerin geliri olacakonlar da bir kismini harcayip bir kismini tasarruf edecektir.Sonuçta yatirim harcamalari kendisi kadar bir tasarruf artisi saglayacak S=I esitligi kurulacaktir.
Diger bir ifade ile tasarruflar yatirimin bir fonksiyonudur ve yatirimin artmasi tasarruflari artirirken azalmasi tasarruflarin da azalmasina neden olur.
Tasarruf Paradoksu
Yatirim harcamalari milli geliri artirici istihdam hacmini yükseltici bir etki yapar.Tasarruflarin böyle bir etkisi yoktur.Kisa dönemde milli geliri azaltiici etki yaparlar. Ancak yatirimlara gerekli fonu hazirlayan tasarruflarin yatirimlara dönüserek uzun vadede gelir ve istihdam artirici unsur olduklari açiktir.
Yatirim Çarpani(çogaltani)
Ilke olarak bir ekonomideki bagimsiz tüketim harcamalari ile otonom yatirim harcamalari kendilerinin birkaç kati oraninda gelir ve istihdam hacmi yaratmaktadir.Buna çarpan ya da çogaltan etkisi (multiplier effect) denir.Tüketim harcamalarini bir yana birakirsak yatirim harcamalari ile ilgili iki ütür çarpan vardir:
Basit Çarpan : Yatirim çarpani formülü:
k = 1 / ( 1 - deltaC / deltaY )
deltaC / deltaY hatirlayacaginiz gibi marjinal tüketim egilimi(MPC)dir ve yatirim çarpani ile dogru orantilidir. Ancak yatirim çarpaninin milli gelirde artis saglayabilmesi için ekonominin eksik istihdamda olmasi gerekir (bak Eksik İstihdam )
Süper Çarpan: Yatirim gelirleri birkaç kat artirdiginda bu artisin mal ve hizmetlere olan talebi de artirir. Bu artis yeni yatirimlara yol açar.Bu yeni yatirimlarin( ki bunlar uyarilmis yatirimlaridir) da tekrar milli geliri birkaç kez artiracagi kolayca anlasilir.Süper yatirim çogaltani formülü:
ks = 1 / ( 1 - deltaC / deltaY - deltaI / deltaY ) olur.
Burada I uyarilmis yatirimlardir.
Hizlandiran Prensibi:
Bir ekonomide belli bir dönemde bir önceki döneme nazaran nihai tüketim mallarina olan talepte meydana gelen artis yatirim mallarina olan talepte çok daha fazla bir artisa yol açmaktadir. Iste bu etkiye hizlandiran prensibi(acceleration prenciple) denmektedir.
Denge Geliri, Deflasyonist Açik ve Enflasyonist Açik
Kapali bir ekonomide(ithalat ve ihracat yok) toplam talebin tüketim ve yatirim harcamalarindan (C +I ) olustugunu söylemistik. Ayrica otonom harcamalardaki( I, G, X ) artisin toplam talebi de (çogaltan etkisiyle) artiracagini belirttik.

Toplam talep 45'lik dogruyu D noktasinda keserse ekonomi dengededir.(Y = C + I ) yani toplam harcama toplam gelire esittir.Eger D1 noktasinda keserse DE farki kadar bir harcama açigi olusur buna deflasyonist açik denir. Bu durumda insanlar kazandigi gelirin tamamini harcamiyor demektir. Mal ve hizmetler alici bulamayinca stoklar artacak üretim düsecek ve gelir azalarak (C + I) dogrusu 45 derecelik dogruyu D1 noktasinda kesince denge geliri Y1'de tekrar kurulacaktir. D2 noktasinda olan ekonomide enflasyonist açik var demektir ve az önce anlatilanlarin tam tersi etki yapar. Y gelir düzeyi tam istihdam duvaridir ve üretim faktörlerinin miktari, üretim yöntemleri, ve kullanilan teknoloji degismedikçe reel gelirin Y'nin ötesine geçme imkani yoktur. Enflasyonist açik durumunda gelir Y'nin ötesine(sagina) geçer fakat bu nominal gelirdir ve üretilen mal ve hizmetlerin miktarinda(reel gelir) bir degisiklik olmamistir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder