12 Aralık 2010 Pazar

para teorisi-para arz ve talebi

PARA TEORISI
Eski zamanlarda uygulanan takas(trampa, mübadele) yöntemi birçok güçlükler dogurmaktaydi. Bu nedenle insanlar malin mall degisimi yerine baska bir degisim araci buldu: Para.
Paranin Islevleri
Ortak bir deger ölçüsü. Tüm mal ve hizmetlerin degeri para ile ölçülebilir.
Ortak bir degisim araci.
Tasarruf araci.Bu özelligini sürdürebilmesi için zamanla deger kaybetmemelidir.
Borç ödeme araci.
Ekonomi politikasi aracidir.
Paranin Çesitleri
Mal Para: Ilk toplumlarda baska mallarin degisiminde kullanilan mallardir. Ör: deri, midye kabugu, tütün.
Temsili Para veya Kagitan Para: Altin ve gümüs sertifikalar, banknot, kagit para ve ufaklik para(metal para) bu türdendir.Ufaklik parada paranin yapildigi maddenin degeri ile üzerinde yazan deger farkli olmalidir.Enflasyonun yüksek oldugu dönemlerde degerli metalden yapilmis ufaklik paralar metali kendisinden daha degerli oldugu için piyasadan kaybolmustur.Bu kavram Gresham's law(Gresham'in kanunu) adiyla bilinen "bad money drives out good"(kötü para iyiyi safdisi eder) kanunuyla anlatilabilir.
Kaydi Para(Banka Parasi): Özellikle gelismis ülkelerde ödemelerin büyük kismi bizzat para ile yapilmaz. Borçlu kimse borcunu çek ile ödediginde çeki alan kimse ya da firma bankadan nakit almayacak fakat çek tutarini kendi hesabina yazdiracak veya aktaracaktir. Kaydi para diger adiyla banka parasi gözle görülür bir para degildir.
çiiÖÖçsiÜüPARA ARZ VE TALEBI
PARA ARZI:
-Bir ekonomide belirli bir anda dolasimd bulunan her türlü paranin toplam miktarina para arzi denir. Para arzi bir stoktur.
Para arzi= Ufaklik para + Kagit Para(banknot) + Banka Parasi(kaydi para)
-Merkez Bankasinin piyasaya kagit para sürme islemine "emisyon" diyoruz. Merkez Bankasi para arzini dar tanim(M1) ve genis tanim(M2) olmak üzere iki sekilde vermektedir. M1; ufaklik para, kagit para ve vadesiz mevduat toplami olarak hesaplanmaktadir. M2 ise M1'e vadeli mevduatlarin (hem ticari hem de tasarruf) ilavesiyle bulunmaktadir.
-Para arzi ile ilgili iki kavram önemlidir: Birincisi, "reel para arzi" ve ikincisi, "paranin dolanim hizi" diger adiyla "paranin gelir olusturma hizi". Ekonomide mal ve hizmet fiyatlari artiyorsa onlari satin almak için gerekli para miktari artacaktir.Fakat bu nominal(parasal) bir artistir.Reel para arzinin artmasi için paranin satin alma gücünün artmasi gerekir. Gelir dolasim hizi ise bir birim paranin bir yilda kaç kez el degistirdigi daha iyi bir ifadeyle kaç el degistirerek ne kadar birimlik gelir meydana getirdigidir.Bunu hesap etmek için nominla milli geliri para arzina bölmek gerekecektir. Görüldügü gibi dolanim hizi ile milli gelir dogru orantilidir.
NOT: kagit paranin piyasaya fazla miktarda süürülmesi onun degrer kaybetmesine baska bir degisle mal ve hizmet fiyatlarinin yükselmesine (enflasyon) yol açar.
PARA TALEBI:
-Bir ekonomide tüm bireylerin ve kurumlarin yanlarinda, kasalarinda ya da bankalardaki hesaplarinda hemen harcanabilir durumda bulundurmak istedikleri para stokuna para talebi denir Kisi ve kurumlar üç güdü ile ellerinde para tutmak ister:
Is görme güdüsü: Günlük alisverisin yapilmasi ve diger ihtiyaçlarin karsilanmasi. Gelir düzeyi ve esya fiyatlari ile dogru orantilidir.
Gelecegi düsünme güdüsü: Ilerideki muhtemel sikisik durumlar için tedbir olarak para tutmak istenir. Bu kisilik özelliklerinin yani sira milli gelir ve fiyatlarin bir fonksiyonudur.
Spekülasyon güdüsü: Amaç kazanç saglamaktir. Özellikle tahvil piyasasinda yapilir. Tahvil ucuzken alinir pahali iken satilir. Esas olarak faiz oranlarindaki degisime baglidir.
-Bu üç güdüyü birlestirirek para talebinin milli gelir, fiyatlar genel düzeyi ve faiz oranlarinin bir fonksiyonu oldugu görülür.("Mt" para talebi, "Y" milli gelir, "P" fiyatlar genel düzeyi ve "i" faiz orani)
Mt = f(Y,P,i)
Likidite Fonksiyonu ve Faiz Oranlari:
-Kisi ve kurumlarin faiz oranlari yükseldigi zaman ellerinde tuttuklari paradan dolayi katlandiklari faiz kaybi daha fazla olacagindan faiz yükseldikçe para talebi azalir. Degisik faiz oranlarindaki para taleplerini bir tablo üzerinde birlestirirsek Likidite Egrisi(LT) elde edilir.Bir ekonomide faiz orani para talebi(likidite egrisi) ve para arzinin kesistikleri noktada olusacaktir.Para arzi arttikça asagidaki grafige göre faiz orani düsecektir.fakat belli bir noktadan sonra LT egrisi x eksenine paralel gittiginden faiz daha fazla düsmeyecektir. Bu olay ekonomi literatüründe Likidite Tuzagi olarak bilinmektedir.

Önemli: Ekonomide para miktari teorilerine(fisher ,cambridge ) göre paranin miktari arttikça fiyatlar da artacaktir.Keynes(ünlü ekonomist) tam istihdam durumundayken yani üretim faktörlerinin tamami normal çalisma kosullarinda çalisiyorken bu teorilere katilir; onlardan ayrildigi nokta eksik istihdam durumudur.Bu durumda para miktarindaki artis mal ve hizmetlere talebi artiracagindan ve devaminda bu talebi karsilamak için üretim artisi geleceginden fiyatlar artmayacaktir.
Para Degerindeki Degismelerin Ölçülmesi(fiyat endeksi):
-Paranin degerindeki degisiklikleri fiyatlardaki degisikliklere göre saptariz. Ülkemizde iki tür fiyat endeksi vardir: Toptan esya fiyat endeksi(TEFE) ve geçinme endeksi.TEFE'de bir baslangiç yili seçilir ve bu yilda mallarin toptan alim-satimlarina konu olan fiyatlar ortalamasi alinarak buna 100 denir.Takip eden yillarda fiyatlar ortalamasi 100'e göre degerlendirilir.Bir sonraki yil 120 iki yil sonra 150 olmussa bu yillarda enflasyon sirasiyla %20 ve %25 olmustur

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder