12 Aralık 2010 Pazar

iktisat sözlüğü 6

Üçüncü Dünya (the third world)
II. Dünya Savasi sonrasi iki kutuplu sistemin ortaya çikmasiyla NATO ve Varsova Pakti üyeleri disinda kalan Asya, Afrika ve Latin Amerika ülkelerini ifade etmekle birlikte iki kutuplu dünya modelini ve bu modellerden herhangi birini kabul etmeyen ülkeler açisindan farkli bir sistem arayisini da belirtir.
Üçüncü Sanayi Devrimi (third industrial revolution)
Sanayi devrimi XVIII. asrin ortalarinda buhar gücünün sanayiye uygulanmasi ile Ingiltere'de ortaya çikmisti. Fakat tarihsel gelisim asamalari içinde teknolojide ortaya çikan degismeleri ifade için bazi çevrelerde, ikinci ve üçüncü sanayi devrimlerinden söz edilir. Birinci Sanayi Devriminden sonra 1870-1913 arasinda özellikle çelik üretim yöntemlerinin gelistirildigi, elektrik, içten patlamali motorlar, Atlantik-ötesi telgraf, radyo vs. gibi buluslarin ortaya çiktigi döneme "ikinci sanayi Devrimi" derler. Bunun gibi Ikinci Dünya Savasi'ndan sonra teknolojide görülen sasirtici buluslar da "Üçüncü Sanayi Devrimi olarak nitelendirilmektedir. Bu dönemin belli basli buluslari arasinda nükleer enerji, sentetik mallar, bilgisayar teknolojisi, mikroelektronik teknoloji gibi yenilikler sayilabilir.
Üç Yanli Ticaret Bkz. Switch Ticareti
Yabanci Sermaye (foreign capital)
Bir ülkedeki mevcut sermaye stokuna baska bir ülkenin sahipligindeki ilave sermaye katkisi. Bir ülkedeki yabanci sermaye özel dolaysiz (dogrudan) yabanci sermaye yatirimlari ile portöy (portfolyo) yatirimlarindan olusur. Portföy yatirimlari, tasarruf sahiplerinin bir faiz veya dividant geliri elde etmek için uluslararasi sermaye piyasalarinda menkul degerler satin almalarini ifade eder. Özel dolaysiz yabanci sermaye yatirimlari ise, bir ülkeden digerine transfer edilen sermayenin, o ülkede yatirima dönüsmesidir. Bu tür yatirimlar, bir firmanin yabanci ülkede sube açmasi, mevcut bir yerli firmayi satin alarak veya sermayesini artirarak kendisine bagli bir sirket kurmasi seklinde gerçeklesebilir.
Yabanci sermayenin ülkeye her zaman döviz seklinde girmesi gerekmez. Bunun yanida makina ve donatim seklinde gelebilecegi gibi lisans, paten, teknik bilgi (know-how) gibi fikri haklar ve hizmetler seklinde gelebilir. Ayrica yabanci sermaye isletmelerinin karlari oto-finansman yoluyla yeniden yöneltilmeleri de dolaysiz yabanci sermaye yatirimi olarak kabul edilir.
Yayilma Etkisi (spread effect)
Genellikle dis ticaretten kaynaklanan canlandirici etkiyi ifade için kullanilir. Buna göre, ihracattaki bir artisin en önemli etkisi, bunun ekonominin diger sektörlerine yayilmasi ve oralarda da adam basina geliri yükseltmesidir. Genellikle ekonomik kalkinma düzeyi ile yayilma etkisinin derecesi arasinda pozitif yönlü bir iliski bulundugu kabul edilir. Bunun nedeni, ileri ülkelerde ihracat kesimiyle ekonominin geri kalan sektörleri arasinda daha siki iliskilerin bulunmasiyla ilgilidir. Az gelismis ülkelerde, özellikle ihracat kesiminin hammadde saglamaya dönük olarak yabanci isletmelerin denetimi altinda bulundugu durumlarda bu kesimin ekonominin geri alan sektörleriyle olan baglantilari adeta kopuk durumdadir. Böyle olunca, yayilma etkisi de o derece zayif olacaktir. Hatta bazi iktisatçilar ters yönde, yani disa dönük yayilmanin yurt içindeki yayilmadan daha etkisi oldugunu, dolayisiyla ülkenin ihracattaki bir artistan net olarak kayba ugradigini belirtirler.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder