12 Aralık 2010 Pazar

iktisat sözlüğü 5

Yeni Uluslararasi Ekonomik Düzen (new international economic order)
1950'lerin sonlari ile 1960'larin baslarinda eski sömürgelerin bagimsizliklarina kavusmasi ile azgelismis ülkelerin sayisinda hizli artislar oldu. Ancak, az gelismis ülkeler mevcut uluslararasi ekonomik ve siyasal düzeni kalkinmalarina yardimci olmadigi, aksine, gelismis ülkelerle aralarindaki farklarin daha da büyümesine yol açtigi gerekçesiyle elestirmeye basladilar. Gelismis ülkeler arasinda bu konuda yapilan tartismalar kuzey güney diyalogu diye bilinmektedir. Az gelismis ülkelerin mevcut uluslararasi ekonomik düzen konusundaki memnuniyetsizlikleri sanayilesmis ülkelerle aralarindaki refah farklarinin giderek büyümesinde mal ihracat ve ithalati, mali kaynak temini bakimindan gelismis ülkelere bagli olmalari gibi nedenlerden ileri geliyordu. Ayrica mevcut uluslararasi ekonomik ve siyasal düzenin temelini olusturan uluslararasi kuruluslar da sanayilesmis ülkelerin etki ve denetimi altinda bulunuyordu. Dünya nüfusunun üçte ikisinden fazlasini olusturmalarina karsin, az gelismis ülkeler mevcut düzen içerisinde agirliklarini hissettiremiyorlardi. Iste bu düsüncelerle, az gelismis ülkelerle aralarindaki esit ve hakça iliskilere dayali, yoksullugu yeryüzünden kaldirmayi amaçlayan ve az gelismis ülkelerin ekonomik yönden kendi kendine yeterli duruma gelmelerine yardimci bir Yeni Uluslararasi Ekonomik Düzen (YUED) kurulmasini savunmaya basladilar. Böyle bir düzen herseyden önce mevcut ekonomik ve siyasal güç yapisinin degistirilmesini ve az gelismis ülkelerin dünya ekonomisinde daha etkin bir rol oynamalarini gerektirecekti. Bu yönden iki girisimlerden birisi, 1961 yilinda baglantisiz ülkeler hareketinin ortaya çikmasidir. Bu arada, az gelismis ülkeler dikkatlerini Birlesmis Milletler Teskilatina çevirdiler. BM Genel Kurulunda çogunlugu saglamalarinin bir sonucu olarak 1960'li yillari "Birinci Kalkinma On-Yili" olarak ilan ettiler. Bundan sonraki girisim 1964 yilinda Birlesmis Milletler Teskilati'nin Cenevre'de kendi kalkinma ve ticeret sorunlarini görüsmek üzere özel olarak toplanmasini saglamak olmustur. Böylece ilk UNCTAD toplantisi yapilmis oluyordu. Yine ayni gelismelerin sonucu olarak 1970'li yillar Birlesmis Milletler tarafindan "Ikinci Kalkinma On-Yili" ilan edilmisti. Fakat YUED konusundaki gelismeler 1974 yilinda Birlesmis Milletler Genel Kurulunun 6. özel toplantisinin yapilmasiyla zirveye ulasti. Toplantida yeni Uluslararasi Ekonomik Düzen Kurulmasi karari alindi ve bunu gerçeklestirmek için bir de Deklerasyon ve Eylem Plani benimsendi. Kuskusuz bu kararin alinmasinda az gelismis ülkelerin BM Genel Kurulunda sayica çogunlukta olmalarinin büyük etkisi vardir. Toplanti sirasinda Sosyalist Blok ülkeleriyle bir kisim Iskandinav ülkeleri az gelismis ülkelere destek vermisler, fakat basta ABD olmak üzere öteki sanayilesmis ülkeler buna karsi çikmislardi. Sanayilesmis ülkelerce desteklenmeyen bir uluslararasi tasarinin uygulanma sansinin zayif oldugu ise bilinen bir gerçekti. 1973 Dünya Petrol Buhrani, petrolü silah olarak kullanmalari dolayisiyla az gelismis ülkelere YUED'nin gerçeklestirilmesi konusunda önemli bir güç kazandirdi. Ancak daha sonra OPEC'in içine düstügü anlasmazliklar bu gücü zayiflatmistir. Gerçek durum sudur ki böyle bir YUED'in kurulmasi her seyden önce az gelismis ülkelerin kendi aralarinda birlik, dayanisma ve uyum içinde bulunmasini gerektirir. Nitekim sanayilesmis ülkeler arasinda böyle bir birlik ve dayanisma vardir. Az gelismis ülkeler arasinda ise derin anlasmazliklar ve zaman zaman ortaya çikan sicak savaslar, bu konudaki girisimlerin basari sansini zayiflatmaktadir. Nitekim 1974'te YUED karari alinmasindan sonra gelismis ülkelerle çok sayida görüsmeler yapilmissa da bu konuda önemli bir ilerleme saglanamamistir ve YUED konusunda zamanla güncelligini yitirmistir.
Yesil Pazar (green market)
1958 Temmuz'unda Stresa Konferansinda alinan kararlara göre, sanayi ürünlerinde oldugu gibi, tarim ürünleri alaninda da üyeler arasindaki tarifeler ve öteki dis ticaret kisitlamalarinin kaldirilmasiyla olusturulan ortak tarim politikasi.
Yumusak Para (soft currency)
Sert paranin tersidir. Döviz piyasalari üzerindeki hükümet müdahalelerinin derecesi arttikça, diger bir deyisle, kambiyo denetimi uygulamasi yayginlastirildikça o ülke parasinin "yumusaklik" derecesi de artar. Bu tanimlamaya göre konvertibl olmayan paralar yumusak paradir. Ancak konvertibilite tanimakla birlikte dis ticaret açiklarini, sermaye ihraci ve benzeri nedenlerle kambiyo islemlerinin çesitli kisitlamalara tabi oldugu ülkelerin parasi da yumusak para durumundadir. Sürekli deger kaybina ugradigi için, bu tür yumusak paralara döviz rezervleri arasinda yer vermek dogru olmaz. Sert parali bir ülkenin yumusak parali bir ülkeye o ülkenin (alici ülkenin) parasi cinsinden ihracatta bulunmasi da güvenli bir yol degildir. Bu gibi ülkelere ya sert bir para cinsinden ihracat yapmak ya da ugranilacak kaybi telafi edecek ölçüde yüksek fiyatlardan mal satmak gerekir. Iki yumusak paralari ülkenin bazi zorunlu ihtiyaçlarini birbirlerinden karsilasmalarinin bir yolu bu ülkelerin takas veya kliringe basvurmalaridir.
Zollverein
Alman Gümrük Birligi, 1834 yilinda Paris'te Alman Prenslikleri arasinda yapilan gümrük birligi anlasmasidir. Almanya'daki siyasal birligin saglanmasinda önemli derecede etkili olmustur

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder