12 Aralık 2010 Pazar

iktisat sözlüğü -2 - Merkezi Kur Milli Gelir

Merkantilizm (mercantilism)
XVII. asirda ve XVIII. asrin baslarina kadar dünyada ticaret yapan ülkelerce benimsenen, hazinenin altin ve gümüs mevcutlarini artirmak için ihracata agirlik veren, müdahaleci bir düsünce akimi. Kökenleri XV. asirda feodalite'nin yikilmasi ve milli devletlerin olusmasi dönemlerine kadar iner. Siyasal ve ekonomik yönden merkezilesmeye ya da kralin yetkilerini artirmaya yönelik bir akimdir. Milli devletin otoritesini destekleyecek biçimde gerek iç, gerek dis ekonomik faaliyetlerde asiri devlet müdahaleciligini öngörür. Bu düsünce tarzina göre altin ve gümüs gibi degerli madenler hem savaslarin finansmanini saglar, hem de ekonomik ve siyasal gücün kaynagini olusturur. O bakimdan amaç hazinenin degerli maden stoklarini artirmak olmalidir. Bunun için de uyguladiklari çesitli primlerle mamul maddelerin ihracini özendirmislerdir. Disaridan hammadde ithali serbest birakilirken mamul madde ithalati yüksek gümrük vergileri de engellenmistir. Hammaddenin içerde islenip mamul olarak disariya ihracina çalisilmistir. Altin stoklarini artirmak için ihracat kadar uluslararasi tasimacilik hizmetlerine de büyük önem vermislerdir. Bu amaçla güçlü deniz ticaret filolari olusturmaya gayret etmislerdir. Nüfus artislari tesvik edilmis, disa dogru göçler yasaklanmistir. Merkantilizm, esasinda statik bir dünya görüsüne dayaniyordu. Onlara göre dünya servetleri sabittir. Bunun artirma olanagi yoktur. O bakimdan ticarette bir ülkenin kari, diger ülkenin zarari demektir, diger bir deyisle, iki tarafin birden kar saglamasi mümkün degildir. Bu görüsler Adam Smith tarafindan elestirilmis ve dis ticaret ve uluslararasi uzmanlasmanin ticarete katilan bütün taraflarin yararina oldugu gösterilmistir. Böylece klasik liberalizme geçilmesiyle merkantilizm de sona ermistir.
Merkezi Kur (central exchange rate)
Uluslararasi para sistemiyle ilgili bir kavram. Bretton Woods Sistemi yikilmadan, 1971 Araliginda Uluslararasi Para Fonu, resmi partilerine degistirmeden, üye ülkelerin geçici "merkezi kur"lar belirlemelerine izin veren bir karar almistir. Bu konudaki kararda söyle deniyordu: "Bu geçici rejim altinda her üye parasinin döviz kurunun resmi paritesi etrafinda her iki yönde yüzde 21/4 (2.25)'lük sinirlar içinde degismesine izin verebilir. Bu geçici genis marjli rejim altinda yapilan düzenlemeler sonucunda belirlenen kurlar Fon'a bildirilir ve yeni parite olarak önerilmezlerse merkezi kur olarak kabul edilebilir". Bu gelismeler, dolarin Smithsonian Anlasmasi ile devalüe edilmesi ve öteki paralarin dolar kurlarindan yapilan ayarlamalarin bir sonucudur. Merkezi kurlar Jamaika Anlasmasi ile kaldirilmistir.

Milli Gelir (national income)
Bir ekonomide bir yil içerisinde üretilen mal ve hizmetlerin toplam degeridir. Teknik bir kavram olan Gayri Safi Milli Hasiladan elde edilir. Gayri safi milli hasiladan yipranma ve sekime payi çikartilirsa milli gelire ulasilir. Milli gelir, üretime katilan faktörlerin gelirleri (ücret, faiz, rant ve kar) toplamina esittir. Uygulamada milli gelir üretim, gelir ve harcama yönünden olmak üzere üç yönden hesaplanabilir. Reel milli gelirdeki artis orani, ülkenin kalkinma hizini ifade eder.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder