12 Aralık 2010 Pazar

dış ticarete ait ödeme şekilleri

DIS TICARETE AIT ULUSLARARASI ÖDEME SEKILLERI
Uluslararasi emtia ticareti uluslararasi ödemelerin en büyük bölümünü teskil etmektedir. Uluslararasi ticarette satilan mallarin bedelleri konvertibl dövizlerle ödenir. Ödemeler uluslararasi islem yapan bankalar araciligi ile yapilir. Mal bedelinin ödenmesini saglayan çesitli uluslararasi ödeme sekilleri vardir.
Ödeme sekillerinin bazilari daha çok alicinin, bazilari da daha çok saticinin yararina oldugunun mal bedelinin hangi ödeme sekline göre ödenecegi taraflar arasinda yapilacak pazarlik ve varilacak anlasma sonucunda belli olur.
Genellikle mal bedeli ödemesinin sevkiyattan sonra yapilmasi tercih edilir. Ancak siparis edilen malin üretilmesi için gerekli finansmanin olusturulmasi eger sözlesme hükümleri içinde yer aliyorsa mal bedelinin bir kismi veya tamami saticiya pesin ödenir. Bu durumda saticiya güvenilmesi veya garanti saglanmasi gerekir.
Saticinin mallar sevkedilir edilmez ödemenin yapilacagindan emin olmak istemesine karsi alici da, satis sözlesmesinde kararlastirilan nitelikteki malin belirlenen yerden süresi içinde sevk edilmesi ve malin gümrüklerden çekilebilmesi için belirli vesaikin gerekli süre içinde ibraz edilmesi halinde saticiya ödemenin yapilmasini arzular.
Keza satici, alicinin güvenilir ve mali durumunun güçlü olmasi karsisinda satis konusu mala ait ödemenin sevkiyat yapildiktan veya malin varisindan sonra ibraz edecegi sevk vesaiki mukabilinde yapilmasina veyahut vadeli bir poliçenin kabulu karsiliginda ödemenin belli bir süre sonra yapilmasina, ya da alici tarafindan mal satildiktan sonra ödemeye riza gösterebilir.
Uluslararasi uygulamada kullanilan çesitli ödeme sistemleri bu farkli isteklerin gerçeklestirilmesine olanak saglamaktadir.
Mal bedelinin hangi dövizle ve hangi ödeme sekline göre ödenecegi taraflarin aralarinda yaptiklari satis sözlesmelerinde kararlastirilir.
PESIN ÖDEME
Alicinin, satis sözlesmesi konusu mallari bedeli pesin olarak ödendiginde kontrata uygun süre ve biçimde sevkedilmemesi halinde ilk talebinde ödemenin yapildigi cins döviz üzerinden geri ödenecegine dair taahhüdü veya onun hesabina hareket eden yabanci bir bankanin pesin ödeme garantisi mukabilinde, mallar henüz sevk edilmeden siparis konusu mal bedelinin saticiya ödettirme seklidir. Genellikle özel siparis üzerine üretilen mallarin satisinda kullanilmaktadir.
Pesin ödeme, en fazla ihracatçinin yararina olan sattigi malin bedelinin hemen tahsilini saglayan ithalatçinin ödememe ihtimalini ortadan kaldiran ödeme seklidir. Saticinin sermayesini uzun süre bagli kalmaktan kurtarir.
Bazi ülkeler kambiyo rejimleriyle, dövizlerin pesin olarak transferini ve ihracatin gerçeklesmemesi dolayisiyla dövizlerin geri iadesini özel kayitlamalara tabi tutmustur.
AKREDITIF (LETTER OF CREDIT)
Tanimi ve Özellikleri
Akreditif bir bankanin sarta bagli ödeme garantisi olarak tarif edilebilir.
Akreditif bankanin ödeme taahhüdü ile satis bedelinin ödenmesini teminat altina almasi ve finansman kolayligi saglamasi itibariyle en fazla ihracatçiya yararli bir ödeme seklidir. Alici ve satici arasinda çikma olasiligi olan anlasmazliklari en aza indirmesi dolayisiyle uluslararasi ticarette yaygin olarak kullanilmaktadir.
Akreditif, alicinin bankasina verdigi talimata dayanarak o bankanin yabanci ülkedeki muhabiri araciligi ile lehdara, belirlenen vesaikin saptanan süre içinde ibrazi karsiliginda tarif edilen sekilde ödeme yapilacagina dair verdigi yazili bir taahhüttür.
Akreditifte ödeme mala veya hizmete degil sadece ibraz olunan vesaike istinaden yapildigindan bu ödeme sekline Vesikali Kredi (Documentary Credit) de denilmektedir.
Akreditiflerde en az 4 taraf vardir:
i. Amir (Applicant): Ithalatçi firma
ii. Amir Banka (Issuing Bank): Akreditif açan banka
iii. Lehdar (Beneficiary): Satici firma
iv. Ihbar/Teyit eden banka
(Advising/Confirming Banks): Akreditifin açildigini lehtara ihbar/teyit eden banka
Akreditifde genellikle iki banka vardir. Akreditif küsat eden banka (Issuing Bank) alicinin bankasidir. Ikinci banka, saticinin memleketindeki akreditifi ihbar eden (Advising Bank) bankadir. Bu banka sadece ihbarla yükümlü ise bu hususu akreditif ihbar ederken saticiya bildirir. Ayrica bu banka akreditifi teyit ile de yükümlü ise teyit eden banka (Confirming Bank) görevini de yapar.
Amirin talebi ve verdigi talimat üzerine amir banka düzenledigi akreditif mektubunu lehdarin ülkesinde bulunan muhabirine göndererek lehtara ihbar veya teyit etmesini talep eder.
Amir banka tarafindan düzenlenen akreditif küsat mektubu su bilgileri kapsar;
- Akreditifin sekli (Dönülebilir-Dönülemez)
- Numarasi
- Düzenlenme yeri ve tarihi
- Geçerlilik süresinin sona erdigi tarih ve yer
- Amirin ismi ve adresi
- Lendarin ismi ve adresi
- Ihbar bankasinin ismi ve adresi
- Akreditifin döviz tutari
- Teslim sekli
- Akreditifin ibrazda ödemeli veya vadeli poliçe kabullü veyahut vadeli ödeme nevinden hagisi oldugu
- Kismi yükleme ve aktarmaya izin verilip verilmedigi
- sevk yeri, sevkiyatin sekli ve varis yeri
- Yükleme vadesi
- Mallarin tanimi
- Istenilen vesaik
- Vadeli poliçe kabullü akreditiflerde istenilen poliçenin tarifi
- Ilave Sartlar
- Rambursmanin sekli
- Ihbar/teyit eden banka masraflarinin hangi tarafa ait oldugu
- Vesaikin yükleme vesikasi tarihinden itibaren ibraz süresi
- Akreditifin teyitsiz veya teyitli oldugu
- Akredetifin lehdara ihbar sekli
- Akreditifin "Vesikali Krediler için Yeknesak Teamül ve Uygulamalar "(MTO'nun Yayin No. 500, 1993 degisikligi)'na tabi olarak düzenlendigine dair açiklama.
Satin alinan mallarin ithali için gerekli belgeler akreditifde ibraz edilecek vesaik kapsaminda belirtilir. Bu belgeler;
- Ticari Belgeler
- Resmi Belgeler
- Tasima Belgeleri
- Sigorta Belgeleri
- Finansman Belgeleridir.
Satici tarafindan, lehine açilan akreditifin alici ile yapilan satis sözlesmesine uygun oldugu görüldükten sonra mallarin sevkiyati yapilarak, akreditifte istenilen, uygun vesaik ihbar eden bankaya ibraz edilerek akreditifde öngörülen ödeme metoduna ve rambursman sekline göre vesaik bedeli tahsil edilir.
Akreditifin Tabi Oldugu Uluslararasi Kurallar
Akreditifin-Milletlerarasi Ticaret Odasinin Yayin no. 500, 1993 degisikligi "Vesikali Krediler Için Yeknesak Teamüller ve Uygulamalar"a tabi olarak ve "Standartlastirilmis Vesikali Kredi Formülleri"ne uygun bir biçimde tanzim edilmeleri gereklidir.
AKREDITIFIN ÖDEME METODUNA GÖRE TÜRLERI
Ibrazda Ödemeli Akreditif (Sight Credit)
Uygun vesaik ibrazinda lehtara ödeme yapilmasini gerektiren ve uygulamada yaygin olarak kullanilan akreditif sekli budur.
Vadeli Poliçe Ile Kullanilan Akreditif (Acceptance Credit)
Akreditifte öngörülen uygun Vesaikin ibrazinda lehtarin amir banka veya muhabir banka üzerine keside edilecek belirlenen vadeli poliçenin kabul edilecegini ve kabul edilen poliçenin (Draft) vadelerinde ödenecegini gösteren akreditif türüdür: Kredili satislarin finansmanina yarar.
Akreditiflerde genellikle görüldükten veya konsimento tarihinden sonra örnegin: 90, 120, 180 gün veya daha uzun vadeli poliçelerin teyit eden banka veya amir banka üzerine keside edilmeleri öngörülür. Muhatap banka akreditif vadesi içinde ibraz olunan uygun vesaik üzerine poliçeyi kabul eder. Satici dilerse poliçenin vadesine kadar bekleyip vadesinde poliçeyi muhatap bankaya ibraz ederek bedelini tahsil eder, ya da vadesinden önce bankada veya açik piyasada iskonto ettirebilir.
Satici ile alici arasinda yapilan anlasmaya göre banka kabul komisyonu ile iskonto faizi alici veya saticiya ait olabilir.
Vadeli Akreditif (Deferred Payment Credit)
Akreditifin öngördügü vesaikin kosullara uygun sekilde ibraz edilmesi karsiliginda, vesaik tutarinin akreditifte belirlenen bir süre sonra lehdara ödenecegini taahhüt eden bir akreditif türüdür.
Bu akreditif ithalatçiya satin aldigi mallarin gümrüge gelmesinden veya ithalinden sonra bedelinin saticiya ödenmesini saglar.
Bu itibarla akreditifte ödeme tarihi, vesaikin ibraz veya yükleme vesikasi veyahut fatura tarihinden belli bir süre örnegin vesaik ibrazindan 15 gün veya yükleme tarihinden 30 gün sonra olarak belirlenir.
AKREDITIF AÇMA SEKILLERI
Akreditif üç sekilde açilabilir:
Dönülebilir Akreditif (Revocable Credit)
Bu sekilde açilan akreditif önceden uyarma veya ihbar yapilmaksizin amirin istedigi an iptal veya tadil edilebilir. Ihbar eden banka tarafindan tediye anina kadar akreditif amir tarafindan iptal edilebilir. bu tip akreditif aliciya azami elastikiyet saglar. Saticiyi mal bedelini tahsil etmek problemi karsisinda birakir. Bu nedenle dönülebilir akreditif saticinin aliciya tam olarak güvendigi hallerde çok az kullanilir.
Dönülemez Teyitsiz Akreditif (Irrevocable, Unconfirmed Credit)
Bu akreditif, akreditif vadesinden önce lehdarin rizasi olmaksizin tadil veya iptal edilemez.
Akreditifin lehdari, belirtilen kosullara uygun vesaiki ihbar eden bankaya ibraz ettiginde vesaik bedelinin akreditifin ödeme metoduna göre kendisine ödenecegine dair akreditifi açan bankanin kesin bir taahhüdüne sahiptir. Akreditif teyitsiz oldugundan ihbar eden bankanin ödemenin yapilmasina ilsikin hiçbir sorumlulugu yoktur.
Dönülemez Teyitli Akreditif (Irrevocable Confirmed Credit)
Saticinin ülkesindeki teyit bankasinin akreditife, amir bankanin talebi üzerine onun ödeme taahhüdüne ilaveten kendi taahhüdünü ekledigi akreditif seklidir.
Satici böylece kendi rizasi olmadan tadil ve iptal edilemeyecek akreditif için vade dahilinde sartlara uygun belgeleri ibraz ettiginde ülkesindeki bankanin akreditifi teyit etmesi dolayisiyle vesaik bedelinin kendisine ödenecegi konusunda kesin güvence içindedir.
Bu akreditif teyit bankasinin alacagi yüksek teyit komisyonu dolayisiyla dönülemez teyitsiz akreditife nazaran pahali bir akreditif seklidir.
ÖZELLIKLERI OLAN AKREDITIFLER
Yukarida belirtilen akreditifler ilave edilen bazi terim ve sözcüklerle özel anlam ifade eden bir akreditif sekli olustururlar. Bu akreditifler öreme metotlarinin ve açilma sekillerinin usul ve kurallarinin yani sira kendi özelliklerinin kurallari çerçevesinde kullanilir.
Özellik arzeden akreditifler olarak tanimliyacagimiz bu akreditiflerin uluslararasi uygulamada yaygin olarak kullanilanlari asagida açiklanmistir.
Devredilebilir Akreditif (Transferable Credit)
Bir veya birden fazla yeni lehdarlara devredilebilen akreditif demektir. Önceki bölümlerde incelenen herhangi bir dönülemez akreditife bu özellik, akreditifin özel sartlarina konulan" Bu akreditif Devredilebilir " (This L/C is transferable) ibaresiyle saglanir. Normal bir akreditif sonradan da devredilebilir hale dönüstürülebilir.
Bu nevi akreditif, araci durumunda bulunan veya mali veremeyen lehdara akreditifi mali temin edecek ikinci bir lehtara kismen veya tamamen devretmesine imkan ve yetki verir.
Devredilebilir akreditif yalniz bir defada bir veya birden fazla lehdara devredilebilir. Ilk lehdarin devrettigi ikinci lehdar tarafindan akreditif baska bir saticiya devredilemez.
Devir lehdarin,
i. Fatura degistirilmesi
ii. Fatura degistirilmemesi
yollarindan birini seçme sekline göre yapilir.
Devredilebilir akreditif sartlar degistirilmeksizin aynen devrettirilebilri. Söyle ki lehdar akreditifi fatura degistirilmeli sekle göre devrederse akreditifte belirtilen sartlardan yalniz birim bedelini azaltma ve vesaik ibraz ve yükleme vadelerini kisaltma hakkina sahiptir. Bu lehdar akreditif yeni lehdar tarafindan kullanildigi zaman yeni lehdarin faturasini alip yerine akreditif amiri üzerine düzenledigi kendi faturasini ibraz eder. Ödeme bankasinca ikinci lehdarin fatura bedeli ikinci lehdara, bu fatura ile ilk lehdarin faturasi arasindaki aracilik ücretine tekabül eden fark ilk lehdara ödenir.
Fatura degistirilmemesi esasina göre yapilan devirde yeni lehdarin ibraz ettigi fatura ve akreditif sartlarina uygun vesaik akreditifi açan bankaya gönderilir, vesaik bedeli akreditifin ödeme metodunun öngördügü sekle göre yeni lehdara ödenir.
Kirmizi Sartli Akreditif (Red Clause Credit)
Hazirlik için kuvertürün kismen veya tamamen lehdara pesin olarak ödenmesine imkan veren akreditifdir. Önceleri dikkat çekmesi için akreditife bu maddenin kirmizi mürekkeple yazilmasi dolayisiyle akreditife "Red Clause Credit" kirmizi maddeli akreditif denilmektedir.
Bu akreditif lehdara kirmizi sart miktarini akreditif kuvertüründen pesinen çekme hakkini verir.
Ödeme, lehdara genellikle çekilen paranin akreditif konusu mallarin satin alinmasi ve sevkinde kullanilacagina ve vesaikin sartlara uygun olarak vade içinde ibraz edilecegine dair bir taahhütname karsiliginda yapilir.
Sevkiyatin yapilmamasi ve belgelerin akreditifin geçerlik süresi içinde ibraz edilmemesi halinde pesin ödeme ile ilgili risk ile ihbar ve teyit eden bankalarin komisyon ve masraflari amir bankaya ve dolayisiyle aliciya aittir.
Ancak alici saticinin kisisel taahhüdünü yeterli bulmaz ve ona tam olarak güvenemezse onun yerine avansin sevkiyat yapilmadigi takdirde geri ödenecegine dair bir banka garantisi mukabilinde ödenmesi sartini koyabilir.
Lehdar, uygun vesaik ibraz ettiginde pesin olarak aldigi miktari faturada düsülmüs olarak gösterir. Faturanin bakiyesi ödeme bankasinca kendisine ödenir.
Rotatif-Devreden Akreditif (Revolving Credit)
Bir miktari veya tamami kullanildikça herhangi bir degisiklik yapilmasina gerek kalmadan eski miktar dahilinde yenilenen akreditiftir.
Bu nev'i akreditif vadeye veya kiymete göre devredilebilir.
Müddete bagli olarak devreden akreditif biriken (Cumulative) veya birikmeyen (Non Cumulative) olabilir. Biriken akreditifte ilk devreden artan miktar, onu izliyen devrede kullanilabilir. Birikmeyen akreditifte kullanilmayan kismindan yararlanilamaz.
Kiymete göre devreden akreditifte, akreditif kullanildigi zaman belirlenen ilk akreditif vadesi dahilinde yani miktardaki meblag kadar tekrar kullanma imkani dogar. Yani sevk vesaiki ibraz edilerek kullanilna akreditif geçerlik süresi asilmamak kaydiyle otomatik olarak yenilenir. Kontrolun bir dereceye kadar temin edilebilmesi için kullanilacak toplam meblagin belirtilmesine gerek vardir.
Amir banka ve aliciyi hudutsuz sorumluluga maruz biraktigindan bu akreditif kullanisli degildir.
Karsilikli Akreditif (Back to-Back Credit)
Saticinin kendi lehine gelen akreditife dayanarak bu akreditifte öngörülen mallarin temini için açtirdigi akreditife karsilikli akreditif denilmektedir.
Satci lehine gelen akreditifin devredilebilir olmadigi veya devredilebilir olsa dahi birimi fiyati, yükleme ve ibraz vadelerine ilaveten degistirilmesi gerekli kosullarin bulundugu hallerde karsilikli akreditif kullanilir. Örnegin, Ülkemizde bir satici lehine mallarin yükleme yeri Türkiye olarak gösterilmis ve mense sahadetnamesi ibraz ve mallarin Türk menseli olma kaydi bulunmayan bir ihracat akreditifi açilmis olabilir. Satici bu mali ülke içinde temin edecek durumda olmadigi zaman bu mallari baska bir ülkedeki saticidan lamka zorundadir. Bu durumda (Back-to Back Credit) karsilikli akreditif açilabilir.
Karsilikli akreditif uygulamasinda ihracat akreditif lehdari bu akreditifi teminat göstererek ikinci akreditif açma talebinde bulunur. Ikinci akreditifin amiri durumuna geçen satici, ihracat akreditifin kullanilsin veya kullanilmasin ihbar eden bankanin ikinci akreditifin kullanilmasi dolayisiyla yapacagi ödemeden sorumludur. Tabiidir ki lehdarin talebi üzerine ihracat akreditif teminatina dayali olarak karsilikli akreditifi açan banka bu akreditifi ihbar veya teyit eden muhabirine ve ikinci lehdarin karsi ödeme taahhüdü altina girmektedir. Bu itibarla bankanin karsilikli akreditif açilma talebini kabul etmesi ihracat akreditifinin teyitli olmasinin yanisira öncelikle müsterisinin bu isi basaracagina güvenmesine baglidir.
Bununla beraber bankanin karsilikli akreditif açma zorunda olmadigi bilinmelidir.
Açilacak karsilikli akreditifte ibrazi istenen vesaikin birinci akreditifte edilen vade limitleri dahilinde tanzim ve ibraz edilmeleri ve öngörülecek ödemenin mutlaka ihracat akreditifinin rambursmanini sagliyacak bir süre sonrasi için taahhüt edilmesi gereklidir.
Ihracat akreditif vesaiki tamamlanip ibraz edilmek suretiyle akreditif bedeli ramburse olunduktan sonra iknici lehtarin vesaik bedeli, kendisine ve ihracat bedeli arasindaki fark ihracat akreditif lehdarina ödenir.
Ihtiyat Akreditifi (Stand-By L/C)
Bir ödeme garantisine benzer isleve sahip olup, üçüncü bir sahis ile yapilmis bulunan sözlesmenin yerine getirilmemesi halinde ödemede bulunulacagini teyit eden akreditiflerdir. Bu tür akreditiflerde akreditifi açan banka akreditif lehdarina karsi bir üçüncü sahis namina garanti vermektedir. ihtiyat akreditiflerinde ödeme belirli bir islemin yerine getirilmedigi zaman gerçeklestirilmektedir. Genellikle büyük insaat taahhüt isleri uzun vadeli satislarda bir teminat olarak kullanilmaktadir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder