13 Aralık 2010 Pazartesi

biyoloji > üreme ve gelişme,hayvanlarda ve insanlarda üreme,zigot,morula....


HAYVANLARDA ÜREME
Üreme sistemi+bosaltim sistemi ürogenital sistem adini alir. Erkekegamete sperm(n)i disi gamete yumurta(n) adi verilir.
Hayvanlarda üç sekilde üreme-gelisme görülür:
1.Vivipar:Iç döllenme ve iç gelisme yapan canlilardir (memeliler)
2.Ovipar:Iç döllenme yaparlar fakat gelisme kabuklu yumurta içerisinde olur. (kuslar, bazi sürüngenler)
3.Ovovivipar:Gelisme ana vücudunda ve yumurta içerisinde olur. Belli bir süre sonra canli yumurtayi ve ana vücudunu terk eder ve doguyormus gibi gözükür. (bazi sürüngenler ve bazi baliklar)
Iç döllenme:Kara hayvanlarinda görülür. Döllenme disinin vücudu içinde olur. Bu nedenle az sayidaki üreme hücresi tür sürekliligi için yeterlidir. Bazi canlilar suda yasamalarina karsin, yavru sayisini koruyabilmek için iç döllenme yapabilirler (köpek baligi, lepistes)
Baskalasim(metamorfoz):Çok yumurta olusturan bazi canlilarda yumurta içindeki besin maddesi (vitellüs) çok az oldugundan embriyo gelisimini tamamlamadan yumuirta larva halinde çikar, disarida geliserek ergin birey halini alir. Bu olaya metamorfoz denir. Kurbagalarda görülür.
Balik ve kurbagalarda üreme: Dis döllenme görülür, yumurtalarinda kabuk olusmaz. Disilerde yumurtalikta olusan Müller kanali yardimiyla kloak tan disari atilir. Erkeklerde ise testislerde olusan spermler Wolf kanali yardimi ile kloaktan disari atilir. Wolf kanali,hem spermleri hem de bosaltim maddelerini tasir.
Sürüngen ve kuslarda üreme:Iç döllenme dis gelisme görülür. Embriyo gelisimini yumurta içinde tamamlar. Bazi yilan türlerinde faklilik görülebilir. Erkeklerde wolf kanali yalniz spermleri tasir. Bosaltim maddeleri ise ayri bir kanal ile kloak tan disari atilir.
Sürüngen ve kus yumurtasindaki embriyonik örtüler:
1.Kabuk:Yumurtayi kurakliga, bakterilere karsi korur.O2 ve CO2 alisverisini saglar.
2Koryon:Embriyoyu korur ve gaz alisverisine imkan saglar.
3.Amniyon kesesi:Embriyoyu basinca ve sicaklik degisimlerine karsi korur. Içindeki sivi hareket serbestligi saglar.
4.Allantoyis:Embriyonun artik maddelerni toplar, memelilerde körelmistir.
5.Vitellüs kesesi:Embriyonun besin maddesinin bulundugu kesedir. Memelilerde yoktur.
Memelilerde üreme:Iç döllenme, iç gelisme gözlenir. Gagali ve keseli memeliler de yavru gelisimini ana vücudu içinde gerçeklestirir, besini yumurtadan alir. Plasentali memelilerde, emriyo disinin uterusu(döl yatagi) içinde gelisir. Vitellüs yeterli olmadigindan beslenme, plasenta adi verilen özel bir yapi araciligi ile anne kanindan karsilanir.
Plasenta:Koryon uzantilari ile, uzantilarin uterusa degdigi bölge plasentayi olusturur. Plasenta, embriyoya besin ve O2 saglar, CO2 ve diger artik maddelerin anne kanina geçmesine yardimci olur. Amniyon zarinin kenarlarinin birlesmesi ile olusan GÖBEK BAGI embriyo ile plasenta arasinda baglantiyi olusturur. Içinde kan damarlari bulunur.
INSANDA ÜREME SISTEMI
Erkek üreme sistemi:
·Testisler ince kivrimli SEMINIFER tüpçüklerinden olusurlar. Olusan spermler buradan epididimis’e oradan da vasdeferns (sperm kanali) a açilir. Vasdeferens de üretra(idrar kanali) ile birlesip disari açilir.
·Spermatogenez testislerdeki seminifer tüpçüklerinde gerçeklesir.
·Spermlerin üretradan atilmasi seminal sivi ile saglanir. Bu sirada idrar yolu kasilip tikanmistir.
·Seminal sivi prostat-cowper bezi ve seminal keseciklerin salgilarindan olusur.
·Hormon kontrolü hipofiz bezinden salgilanan FSH ve LH hormonlarinda yapilir. FSH spermatogenezi LH ise testislerden testesteron hormonu salgilanmasini kontrol eder. Testesteron hormonu ise sperm olgunlasmasini, ses kalinligini ve killanmayi saglar.
Disi üreme sistemi.
·Yumurtaliklar (ovaryum), yumurta kanali (fallopi tüpü) ve bajinaadi verilen kisimlarindan olusur.
·Vajinanin döl yatagina olan açikligina servix denir.
·Döllenme fallopi tüpünde olur. Döllenmis yumurta ilk mitoz bölünmeleri fallopi tüpünde geçirir.
·Ovaryum ve uterusta meydana gelen degisiklikler düzenli devreler halinde tekrarlanir. Bu üreme devre MENSTRUASYON PERYODU denir. 4 asamada incelenir:
1.Folikül evresi:Hipofizden salgilanan FSH (folikül uyarici hormon) etkisi ile ovaryumdaki çok sayida folikülden biri olgunlasir. Folikül hücresinden östrojen hormon etkisi ile uterusta mitoz hizlanir, kan ve doku sivisi artar. Folikül ovaryum yüzeyine kadar gelir bu evre 10-14 gün sürer.
2.Ovulasyon evresi:Hipofizden LH(lüteinlestirici hormon) salgilanmasi ile folikül yirtilarak içindaki yumurta ovaryumdan atilir. Atilan yumurta fallopi tüpüne geçer.
3.Corpus Luteum evresi:LH etkisi ile yirtilan folikül hücreleri sari renkli yag damlaciklari tasiyan lütein hücreleri halini alir. Bu yeni yapiya corpus luteum adi verilir. Lütein hücrelerinden salgilanan progesteron hormonu döllenmis yumurtanin uterusa tutunmasini saglar. Bu evre 10-14 gün sürer.
Gebelik döneminde corpus luteum bozulmadigi için progesteron salgilanmasida devam eder.
Hipofizden salgilanan LTH (lüteotropik hormon) corpus luteumun östrojen ve progesteron hormonlarinin devamini sagladigi gibi süt bezlerinin gelismesi ve analik içgüdüsünün olusmasinda görevlidir.
4.Menstruasyon evresi:Döllenme yoksa sinirsel uyartilar olmadigindan corpus luteum bozulur. Dolayisiyla progesteron seviyesi düser. Uterus iç çeperi parçalanir. Doku parçalari, döllenmemis yumurta, bir miktar kanla birlikte vajinadandisari atilir. Ortalama 3-5 gün sürer. Daha sonra tekrar folikül evresi baslar.
·Hipofiz bütün üreme sistemini düzenler.
·Hipofiz hormonlarinin salgilanmasi beynin hipotalamus bölgesinden çikan RF(releasing faktör) tarafindan düzenlenir. Hipofizden salgilanan OKSITOSIN hormonu dogum sirasinda uterus kasilmasini ve daha sonra sütün akmasini saglar.
Geri besleme (feed back):Bezlerin birbirlerini etkileyerek kandaki hormon miktarini düzenlemelerine geri besleme denir.
Hayvanlarda Gelisme
Gelisme evreleri:
1.Segmentasyon (Bölünme)
2.Gastrulasyon(Hücre hareketi)
3.Nörülasyon(Sinir borusu faklilasmasi)
4.Organogenez(Organlasma)
·Gelismenin ilk devrelerinde zigotta görülen hizli mitoz bölünmelere SEGMENTASYON denir.
Blastomer:Ilk bölünme ile meydana gelen hücrelerin her birine blastomer adi verilir.
·Segmentasyonu MORULA, BLASTULA ve GASTRULA olmak üzere üç evre izler.
·Gastrula evresindeki embriyonik tabakalardan olusan doku, organ ve sistemler sunlardir:
1.Ektoderm:Sinir sistemi, deri, saç, tirnak.
2.Mezoderm:Iskelet-kas sistemi, tasima, lenf, bosaltim ve üreme sistemi
3.Endoderm:Sindirim sistemi, solunum sistemi.
Rejenerasyon:Canli organizmalarda kesilen veya kopan bir parçanin yeniden yapilmasidir. Rejenerasyon da hücre bölünmesi ve hücre farklilasmasi vardir.
Basit yapili canlilarda rejenerasyon üreme olarak kabul edilir.
Doku kültürü (Hücre kültürü):Bir hücrenin içinde çesitli besin maddeleri bulunan bir kültür ortaminda yetistirilmesi yöntemidir.
Embriyonik indüksiyon:Embriyodaki tabakalarin birbirini etkileyerek organ ve sistemlerin nasil olustugunun açiklanmasidir.
Örn:Sini sistemi üst mezodermin ektoderm tabakasini etkilemesiyle olusur

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder