13 Aralık 2010 Pazartesi

biyoloji > sinir sistemi,ganglion,sinaps,impuls,dorsal kök,somatik


SINIR SISTEMI
Iç ve dis çevreden gelen uyarilara karsi tepki göstermemizi saglayan sisteme sinir sistemi denir.
Omurgasizlarda Sinir Sistemi:
Tek hücrelilerde özellesmis bir sinir sistemi yoktur. Uyartilari alma ve cevap verme sitoplazmadaki sinir telcikleri yardimi ile olur.
Paramecium da hücre disinda bulunan siller, hücre içindeki sinir telleri ile baglantilidir. Sinir telleri distan gelen uyartilari hücrenin her yerine iletir.
Süngerlerde özellesmis sinir hücresi yoktur. Her hücre uyariya karsi kendisi tepki gösterir. Uyarti kimyasal yolla iletilir.
Sölenterlerden Hidrada özellesmis sinir sisteminin en basiti olan sinir agi bulunur. Sinir agi birbirine bagli sinir hücrelerinden olusur. Uyarti iletimi yavastir.

Yassi solucanlarda (Planaria) basta beyin görevi yapan bir sinir dügümü (ganglion) ile vücudun iki yaninda uzanan bir çift sinir seridi bulunur. Bu yapiya ip merdiven sinir sistemi denir.
Eklembacaklilarda merkezi sinir sistemi görülür. Bas ganglionuna beyin denir. Ganglionlar bagimsiz olarak is görebilir.
Omurgalilarda Sinir Sistemi:
Omurgalilarda sinir sistemi ikiye ayrilir.
1- Merkezi Sinir Sistemi: Beyin ve omurilikten olusur.
2- Çevresel Sinir Sistemi: Beyin ve omurilikten çikan sinirlerden olusur.
SINIR HÜCRESI
Sinir sisteminin yapi ve görev birimi nöron adindaki sinir hücreleridir. Bir nöronda kisa uzantilar (dendrit) ve uzun uzanti (akson) bulunur. Sinir hücrelerinin çekirdek bulunan kismina hücre gövdesi denir. Aksonu en distan saran kilifa siwan kini denir. Beslenme ve rejerasyonu saglar. Siwan kini altinda miyelin bulunur. Miyelinli nöronlar impulslari daha hizli iletir. Beyin ve omurilik sinirleri miyelinli, otonom sinirleri miyelinsizdir. Akson üzerindeki ranwier bogumlarinda impulslar güçlenir. Görev ve isleyisine göre üç çesit nöron vardir.
1- Duyu Nöronu: Duyu organlarindaki reseptörlerden (almaç) aldigi impulslari merkezi sinir sistemine iletir.
2- Ara Nöron: Duyu ve motor nöronlari birbirine baglayan nöronlardir. Uyartilara karsi hangi tepkinin olusturulacagini belirler.
3- Motor Nöron: Merkezi sinir sisteminden aldigi uyarilari, tepki organina (efektör organ) iletir. Efeftör organ genelde kas veya salgi bezidir.

Çevreden gelen bilgi reseptörler tarafindan alinir. Sirasiyla duyu nöronu aran nöron ve motor nöron dan geçerek efektör organa iletilir.
Sinir dokusunu rejenerasyon yetenegi yoktur.
Nöronlarda Impuls Iletimi
Distan ve içten gelen uyarilarin etkisi ile nöronda meydana gelen degisiklige impuls denir. Impulsun iletim yönü: Dendrit à Hücre gövdesi à Akson dogrultusundadir.
Impulsun iletimi elektro kimyasal bir olaydir.
Dinlenme halindeki bir nöronda hücre zarinin dis kismi “+” iç kismi “–“ yüklüdür. Hücrenin bu haline polarizasyon (kutuplasma) denir. Bu olay Na ve K iyonlarinin esit olmayan dagilimindan kaynaklanir.
Uyarilan sinir hücrelerini dis kismi “–“ iç kismi “+” yüklü duruma geçer. Bu olaya depolarizasyon denir. Bu islem sirasinda hücre bol miktarda O2 harcar, ATP kullanir. Sonuçta CO2 ve isi olusur.

Impuls iletimi tamamlaninca nöron tekrar eski durumuna gelir. Buna da repolarizasyon denir.
Depolarizasyon durumundaki sinir hücresi ikinci bir uyartiya cevap veremez, repolarize olmasi gerekir.
Esik Siddeti: Sinir hücresinin uyarilmasi için gereken minimum uyarti siddetidir. Esik siddetinin altindaki uyarilara sinir hücresi cevap veremez. Esik degerde ve üzerindeki uyarilara cevap verir. Buna ya hep ya hiç kurali denir. Uyarti esik siddetin üzerinde oldugunda impulsun hizi ve etkisi degismez, sayisi degisir.
Uyarmanin frekansi, siddeti ve süresi, nöronlarin sayisi, dizilisleri ve aralarindaki baglanti impuls sayisini etkiler.
Sinaps: Bir nöronun dentridi ile diger nöronun aksonunun karsilasama noktasidir. Uyartilarin akis yönü sinapslarda aksondan dentrite dogudur.
Impulsun Nörondan Nörona Geçisi
Impulsun akson ucuna gelmesiyle sinaptik keselerden nörotransmiter (tasiyici) maddeler salgilanir. Diger sinir hücresinin dendritindeki reseptörler tarafindan algilanan bu maddeler bu hücrede yeni impulsu baslatir. Nörotransmiter maddeler asetilkolin, noradrenalin, dopamin, seratonin ve histamindir. Sinapslardaki nörotransmiter maddelerin salgilanma miktari impuls sayisina baglidir.
Bir uyartinin sinapstan geçisi sinir hücresinden geçisinden daha yavas olur. Yani elektriksel ileteim hormonal iletimden daha hizlidir.

Insanda Sinir Sistemi
a- Merkezi Sinir Sistemi: Beyin ve omurilikten olusur.
* Beyin: Beyin distan içe dogru üç katli zar ile çevrilmistir. Bu tabakalar sert zar, örümceksi zar ve ince zardir. Örümceksi zar ile ince zar arasinda beyin sivisi bulunur. Insanda beyin agirligi 1300-1500 gr`dir. Insan beyni üç bölümden olusur.

1- Ön Beyin: Uç beyin ve ara beyin olarak ikiye ayrilir. Ögrenilen davranislari, bacak hareketlerini, zekâyi, hafizayi kontrol eder.
Uç Beyin: Ara ve orta beyini distan saran kismidir. Rolando yarigi ile ikiye ayrilir. Dis kisminda boz madde iç kisminda ise ak madde bulunur. Otonom sinir sistemini etkiler. Görevleri; hafiza, ögrenme, hayal kurma, görüntü, ses, konusma, sembolleri algilama, sahsiyet degerlendirmedir.
Ara Beyin: Talamus, hipotalamus ve hipofiz bezinden olusur.
Talamus: Duyusal impulslarin dagitim merkezidir. Heyecan duygunun disa vuran tepkilerini düzenler.
Hipotalamus: Homeostasi ile ilgili düzenlemeler yapar. Istah, kan basinci, su dengesi, vücut isisi, uyku, hormon salgilama, karbonhidrat ve yag metabolizmasi eseysel yönelme ve olgunlasmayi düzenler.
Hipofiz Bezi: Salgiladigihormonlarla diger endokrin bezlerin çalismasini kontrol eder.
2- Orta Beyin: Beyincik ile ara beyin arasinda kalan kisimdir. Vücut durusunu ve kas tonusunu ayarlar. Isiga bagli olarak gözbebeginin büyüyüp küçülmesini de kontrol eder.
3- Arka Beyin: Omurilik sogani ve beyincikten olusur.
Omurilik Sogani: Dista ak madde dista boz madde bulunur. Kalp atisi, atardamar çapinin degismesi, solunum hareketleri, yutma ve tükrük salgisi, karacigerin seker ayarlamasi, kan damarinin büzülüp gevsemesi, kusma ,çigneme, hapsirma olaylarini kontrol eder. Ayrica solunum, dolasim ve bosaltim sistemlerini denetler.
Beyincik: Dista boz madde içte ak madde bulunur. Iki yarim küreden olusur. Yarim küreler pons ile birbirine baglanir. Iskelet kaslarinin kasilmasini düzenler ve denge merkezidir.

* Omurilik: Omurganin içinde vücut boyunca uzanir. Omurilikte ventral kök, dorsal kök ve yan boynuz bulunur. Ventral kök motor nöronlarinin çiktigi, dorsal kök duyu nöronlarinin omurilige girdigi yerdir. Yan boynuzdan otonom sinir sistemine ait sinirler çikar. Omurilik refleks merkezidir. Beyne gelen ve çikan impulslari iletir.

REFLEKS
Vücudun uyari etkisi ile ani olarak yaptigi istemsiz hareketlerdir. Refleksler omurilikteki refleks yaylari tarafindan olusturulur. Basit bir refleks yayinda duyu nöronu, ara nöron, motor nöron ve iki tane sinaps bulunur.
Bir refleks yayinda uyartinin olusumundan tepkinin ortaya çikisina kadar izlenilen yol söyledir: Duyu organi – dorsal kök – boz madde – ventral kök – salgi bezi veya kas
Beyin refleksle meydana gelen olaylarin ancak sonucundan haberdar olur.
b- Çevresel Sinir Sistemi: Beyin ve omurilik disinda kalan sinir sistemidir. Somatik ve otonom sinir sistemi olmak üzere iki ayri sekilde incelenir.
* Somatik Sinir Sistemi: Duyu ve motor nöronlarindan olusur. Iskelet kaslarinda gerçeklesen istemli hareketler somatik sinirlerin kontrolündedir ve miyelinlidirler.
* Otonom Sinir Sistemi: Istegimiz disinda çalisan tüm iç organlara sinirler gönderir ve miyelinsizdirler. Omurilik, omurilik sogani ve hipotalamusta ki merkezlerce kontrol edilir. Otonom sinir sisteminde birbirine zit çalisan sempatik ve parasempatik sinirler bulunur.
Sempatik sinirler organizma zor durumda kaldiginda devreye girer. Sindirim ile ilgili olaylari yavaslattigi halde diger olaylari hizlandirir.
Parasempatik sinirler ise sindirim sistemi hariç iç organlarin çalismasini yavaslatir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder