13 Aralık 2010 Pazartesi

biyoloji > sindirim sistemi,şirden,glukagon,tripsinojen,laktaz......


SINDIRIM SISTEMI
Karbonhidrat, protein, yag gibi büyük moleküllü besin maddelerinin hidrolizle yapi taslarina parçalanip, kana geçebilecek hale gelmesine sindirim adi verilir. Sindirim iki asamada gerçeklesir.
Mekanik Sindirim: Yüksek yapili canlilarda besinlerin dil, dis ve kaslar yardimi ile küçük parçalara ayrilmasidir. Böylece besinlerin sindirim yüzeyi arttirilir. Insanda agiz ve midede gerçeklesir.
Kimyasal Sindirim: Enzim ve su kullanilarak besinlerin hücre zarindan geçebilecek yapi taslarina parçalanmasidir. Insanda agiz, mide ve ince bagirsakta gerçeklesir.
Canlilarda genel anlamda iki çesit sindirim yapilir.
1- Hücre Içi Sindirim: Besinlerin hücre içinde lizozom yardimi ile yapi taslarina parçalanmasidir. Bir hücrelilerde, sünger ve sölenterlerde görülür.
2- Hücre Disi Sindirim: Besinlerin hücre disinda enzimler yardimi ile parçalanip hücre içine alinmasidir. Omurgalilar, saprofitler ve böcekçil bitkilerde görülür.
Bitkilerde Sindirim
Bitkilerde özellesmis sindirim sistemi yoktur. Besinlerini fotosentezle yaparlar. Böcekçil bitkiler hem hücre içi hem de hücre disi sindirim yaparlar.
Hayvanlarda Sindirim Sistemi
Sölenter ve yassi solucanlarda agiz ve anüs görevi yapan tek bir açiklik vardir. Bunlar hem hücre içi hem de hücre disi sindirim yaparlar.
Halkali solucanlardan itibaren memelilere kadar besin agizdan alinir, anüsten atilir.

Omurgali hayvanlarda sindirim sistemi özellesmistir. Kuslarda besin dogrudan kursaga gelir ve islatilir. Mideye gelen besin yumusatilarak tasliga gönderilir. Taslikta besinler mekanik olarak parçalanir. Kimyasal sindirim bagirsakta olur. Sira su sekildedir: Gaga – Yemek borusu – Kursak – Mide – Taslik – Ince bagirsak – Kalin bagirsak – Anüs

Memelilerde sindirim sistemi daha çok özellesmistir. Gevis geçiren otçul memelilerde mide dört bölümdür. Yutulan besindeki selüloz midenin iskembe bölümündeki simbiyotik bakteri enzimleri ile parçalanir. Tekrar agza gelen besin çignenerek mideye daha sonrada kirkbayir ve sirdene gider. Sira su sekildedir: Agiz – Yemek borusu – Iskembe – Börkenek – Agiz – Kirkbayir – Sirden – Ince bagirsak – Kalin bagirsak – Anüs

Otçullarin bagirsagi etçillerden daha uzundur.

Insanda Sindirim Sistemi
Insanda sindirim sistemi; Agiz, yemek borusu, mide, ince ve kalin bagirsaktan olusur. Tükürük bezleri, karaciger ve pankreas sindirime yardimci organlardir.
Agizda tükürük bezleri (çene alti, kulak alti, dil alti), disler ve dil bulunur.
Dis: Distan içe dogru üç önemli yapidan olusur.
1- Mine
2- Fildisi (dentin)
3- Disözü (pulpa)
Ergin bir insanda 32 adet dis bulunur.

Tükürük içinde pityalin (amilaz), enzimi, mukus bulunur. pH`i nötre (7-8) yakindir.
Yemek borusu distan içe dogru dört tabakadan olusur. Bunlar bag doku, kas tabakasi, alt mukoza ve mukoza`dir.
Mide: Yemek borusu ile bagirsaklar arasinda besinlerin mekanik ve kimyasal sindirimi için tutuldugu yerdir. Yapisinda içten disa dogru dört tabaka bulunur. Bunlar mukoza, alt mukoza, kas tabakasi ve periton (karin zari)`dir.
Mide öz suyunda HCl (hidroklorik asit), mukus, pepsinojen enzimi ve süt çocuklarinda lap (renin) enzimi vardir. Mide pH asidiktir. Mideden sonraki ortamin pH`i ise baziktir.
Sindirim sonucu besinlerin midede bulamaç haline gelmis sekline kimüs denir.
Gastrin hormonu midede salgi hücrelerini salgi çikarmasi için uyarir.

HCl Görevleri
* Pasif pepsinojenin aktif pepsin haline dönüstürür.
* Kalsiyum ve demirin bagirsaklardan emilimini kolaylastirir.
* Antiseptik görev yapar.
* Kazeinojeni kazein halinde çökertir.
Mideden sonra gelen ince bagirsak bölümüne on iki parmak bagirsagi denir.
Peristaltik Hareket: Besinlerin yemek borusu ve bagirsaklarda ilerlemesini saglayan sagimsal hareketlerdir, otonom sinir sistemine baglidir.
Pankreas: Mide ile on iki parmak bagirsagi arasinda bulunan hem iç hem de dis salgi yapabilen bir organdir. Iç salgisini dogrudan kana verirken, dis salgisini (pankreas öz suyu) wirsung kanali ile ince bagirsaktaki water kabarcigina birakir. Pankreas öz suyunda; tripsinojen, kimotripsinojen, amilaz, lipaz, deoksiribonükleaz ve ribonükleaz bulunur.
Pankreasin langerhans adaciginda insülin ve glukagon hormonu üretilir.

Karaciger: Karacigerin sindirim ile ilgili görevi safra salgilamaktir. Safra da; safra tuzlari, kolesterol, safra pigmentleri, yag asitleri ve su vardir. Safra bir sindirim enzimi degildir, yaglarin çözünmesini saglayarak sindirimine yardimci olur. Ayrica ortami baziklestirir, antiseptik görev yapar ve yagda eriyen vitaminlerin emilimini kolaylastirir. Safra; safra kanaliyla safra kesesine, oradan da koledok kanali ile ince bagirsaktaki water kabarcigina açilir. Bunlarin disinda karacigerin su görevleri vardir:
* Glikozun fazlasini glikojen halinde depolar
* Yag ve proteinlerin fazlasini depolar
* ADEK vitaminlerini depolar
* Gerektiginde alyuvar hücresi yapar, yasli alyuvar hücrelerini parçalar.
* Heparin, protrombin, fibrinojen gibi kan proteinlerini sentezler
* Amonyagi üreye çevirir.
* Alkol ve ilaçlarin zehirli etkisini yok eder.

Besinlerin Sindirimi
Karbonhidratlarin Sindirimi: Agizda pismis nisasta tükürükteki amilaz enzimi ile maltoz ve desktrine parçalanir.

Midede degisiklige ugramadan ince bagirsaga geçerler. Burada pankreas öz suyundaki amilaz ile tamamen maltoza parçalanirlar. Ince bagirsak hücrelerindeki maltaz, laktaz, sükraz ile monosakkaritlere yikilirlar.

Proteinlerin Sindirimi: Proteinlerin sindirimi midede baslar. Mideye besin geldiginde salgilanan gastrin hormonu HCl salgisini uyarir.
Midenin kendi kendini sindirmesi üç yolla engellenir.
* Asit ve enzim salgisi hormon kontrolündedir.
* Enzim pasif olarak salgilanir. Besin geldiginde aktiflestirilir.
* Midedeki mukus mide hücrelerini asitten ve enzimden korur.


Midede olusan polipeptit ince bagirsaga geçer. Mideden asit ve besin geldiginde ince bagirsaktan salgilanan sekretin hormonu pankreas öz suyu salgilatir. Pankreas öz suyundaki pasif tripsinojen ve kimotripsinojen, ince bagirsaktaki enterokinaz enzimi ile aktiflestirilir.

Yaglarin Sindirimi: Yaglarin sindirimi ince bagirsakta baslar. Ince bagirsakta yaglar karacigerde salgilanan safra ile çözünür ve yüzeyi genisler. Pankreas öz suyundaki lipaz ile parçalanir.

Sindirilmis Besinlerin Emilimi
Sindirimi tamamlanan besinler ince bagirsaktaki villüslar (tümor) araciligi ile emilir.Ince bagirsaktaki glikoz, aminoasit, minareller ve vitaminler kapi toplardamari ile karacigere gider. Fakat yag asidi ve gliseroller villüsteki lenf damarlari ile tasinir.
Kalin bagirsak artik maddelerin toplanmasini ve atilmasini saglar. Suyun ve bazi minerallerin geri emilimi kalin bagirsakta olur.
Parathormon ve D vitamini bagirsaklarda Ca emilimini, C vitamini ise Fe emilimini arttirir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder