13 Aralık 2010 Pazartesi

biyoloji > hücre,mitokondri,kofyl,hücre zarı,bölünmeler


HÜCRE
Hücre:Canlilarin en küçük yapi birimidir. Hücre zari, çekirdek ve sitoplazma olarak üç kisimdan olusur.

1.HÜCRE ZARI:Akici-mozaik zar modeline göre iki sira yag tabakasi arasinda protein-glikolipitlerden olusur. En önemli özelligi seçici geçirgen(selektif permeabl) olmasidir.
Hücre zarindan;
·Küçük moleküller büyük moleküllere göre
·Yag çözücüler (alkol,aseton...) ve yagda çözünen maddeler (A,D,E,K vitaminleri) suda çözünenelere göre,
·Nötr atomlar iyonlara göre daha kolay geçer.
MADDE ILETIMI
A-Pasif tasima:Hücrelerin enerji kullanmadan yaptiklari tasima islemidir.
Difüzyon:Moleküllerin çok yogun ortamdan az yogun ortama dogru geçisleridir.
Ozmoz:Su moleküllerinin çok yogun ortamdan az yogun ortama dogru seçici geçirgen bir zardan geçisleridir.
1.Plazmoliz:Hücrenin, su konsantrasyonu az olan bir ortamda disariya su vererek büzüsmesidir.
2.Deplazmoliz:Plazmolize ugramis hücrenin saf suya konuldugunda su alarak tekrar eski durumuna geçmesidir.
3.Turgor:Hücrenin su alarak sismesidir. Tek yillik bitkilerin dik ve sert kalmasini saglar.
Izotonik ortam:Hücre ve dis ortam yogunlugunun ayni oldugu ortamdir.
Hipertonik ortam:Dis ortamdaki madde yogunlugunun hücreden fazla oldugu ortam.
Hipotonik ortam:Dis ortamdaki su yogunlugunun hücreden fazla oldugu ortam.
4.Osmotik basinç:Hücre sitoplazmasindaki çözülmüs maddeler fazla ise, su orani düsük olur. Dis ortamdan su almak ister. Iste hücrenin su ihtiyacina osmotik basinç denir.
Turgor basinci:Bitki hücrelerinde hücre içindeki suyun çepere uyguladigi basinçtir. Turgor basinci ile osmotik basinç ters orantilidir.
Hemoliz:Hücreni çok fazla su alip parçalanmasidir.
Diyaliz:Çözünmüs maddelerin yari geçirgen bir zardan az yogun ortama dogru hareketidir.
B-Aktif tasima:Moleküllerin az yogun ortamdan çok yogun ortama dogru enerji harcayarak geçmesidir. Yalnizca canli hücrelerde görülür.
Eksositoz:Hücre içindeki maddelerin disari çikarilmasidir.
Endositoz:Hücre içine kati ve sivi parçaciklarin alinmasidir. Ikiye ayrilir:
a)Fagositoz:Zardan geçemeyecek kadar büyük kati moleküllerin hücre içine alinmasidir.
b)Pinositoz:Sivi maddelerin hücre içine alinmasidir.
Hücre Çeperi (Hücre duvari):Sadece bitkisel hücrelerde hücre zari üzerinde yer alan ölü yapidir. Koruma ve desteklik saglar. Esas yapisi selülozdur.
2.SITOPLAZMA:Hücre zari ile çekirdek arasindaki sividir. Yapisinda organik ve inorganik maddeler bulunur. Organelleri barindirir.
Sitoplazmada Bulunan Organeller
· Endoplazmik Retikulum:Hücre zari ile çekirdek arasinda madde iletimini saglar. Iki çesittir; ribozom tasiyanlara granüllü, tasimayanlara granülsüz endoplazmik retikulum denir. Granüllü ER protein sentezinde, Granülsüz ER lipid sentezinde görev alir.

· Golgi Aygiti:Yag sentezlenmesi ve paketlenmesinde görevlidir. Mukus, lizozom, ara lamel, selüloz ve koful olusumda görevlidir. ER ve golgi aygiti, hücre ve çekirdek zarlarinin olusumunda birlikte görev yaparlar.
Golgi Aygiti

· Ribozom:Protein sentezleyen organellerdir. Virüsler hariç tüm hücrelerde bulunur.

· Mitokondri: Hücrelerde O2 li solunumun yapildigi ve enerjinin üretildigi merkezlerdir. Bakteriler, mavi yesil algler, memeli alyuvarlarinda mitokondri ve golgi aygiti yoktur. Yapisinda DNA, RNA ve ribozom bulunur.
Mitokondri
· Lizozom: Hücre içi sindirimde görev yaparlar. Lizozomlarin parçalanip hücre yapisina dagilmasi sonucunda hücrenin parçalanmasina OTOLIZ denir.
Lizozomlar

· Koful(Vakuol): Hücrenin madde alisverisinde, bazi maddelerin depolanmasinda, hücre içi sindirimde ve hücresel bosaltim olaylarinda görev alir.Tatli su tek hücrelilerinde bulunan kontraktil kofullar sitoplazmanin su dengesini saglar.
· Sentrozom: Sadece hayvan hücrelerinde bulunur ve bölünme sirasinda kromozomlari kutuplara çeker.Her sentrozom bir çift sentrioldan olusur.
· Plastitler: Bitkilerde bulunan renk maddeleridir. Üçe ayrilir. Kloroplastlar yesil renk verir. Kromoplastlar çiçek ve meyve rengini verir; bunlar ksantofil(sari), likopin(kirmizi), karoten(turuncu)dir. Lokoplastlarda renksizdir, yedek besin depo ederler. Kloroplastlar fotosentezin yapildigi yerlerdir, yapisinda DNA, RNA ve ribozom bulunur.
Bitki ve Hayvan Hücresi Arasindaki Farklar:
· Hayvan Hücresi: Sentrozom vardir. Hücre çeperi ve plastitler yoktur. Kofullar küçük ve az gelismistir. Fagositoz ve Pinositoz olaylari görülür.
· Bitki Hücresi: Sentrozom yoktur. Hücre çeperi ve plastitleri vardir. Kofullari büyük ve gelismistir. Yüksek yapili bitkilerde lizozom yoktur. Fagositoz ve Pinositoz görülmez.

Hayvan Hücresi Bitki Hücresi

3.ÇEKIRDEK(Nukleus): Hücrenin hayatsal faliyetlerini kontrol eden; genetik maddeyi koruyan, hücre bölünmesini ve protein sentezini saglayan yapidir. Çekirdek zari, çekirdek plazmasi, çekirdekçik ve kromatin iplik olarak 4 kisimdan olusur.

Kromozomlari Yapisi
Kromatin iplik:Bölünme öncesinde hücrenin çekirdeginde uzun, ag ve yumak seklinde görülen yapidir.
Kromozom:Genleri üzerinde barindirirlar. Hücre bölünmesi sirasinda kromatin ipliklerin spiral kivrilip, kisalip, kalinlasmalari sonucu olusurlar.
Homolog Kromozom:Biri anadan digeri babadan gelen, sekil ve büyüklük bakimindan birbirine benzeyen, karsilikli bölgelerinde (lokus) ayni veya zit yönde etki eden genleri tasiyan kromozomlardir.
Canli türlerinde kromozom sayisi tür belirleyici özellik göstermez. Canlilarin farkliligi kromozomlar üzerindeki genlerin dizilisine baglidir.
Her türün kromozom sayisi sabittir.
Kromatit(Es kromozom):Kromozom eslenmesi sonucunda olusan ipliklerdir. Kromatitler sentromer ile birbirine baglidir. Iki kromatit bir kromozomu olusturur.
Kromozom tipleri
a-Vücut kromozomlari(Otozomlar): Insanda 46 kromozomdan 44 tanesi otozomdur.
b-Esey kromozomlari(Gonozomlar): Insanda 46 kromozomdan 2 tanesi gonozomdur.X ve Y ile gösterilir; diside XX, erkekte XY dir.
Kromozom sayilarina göre hücre tipleri:
1.Vücut Hücresi(Somatik Hücre): Diploid(2n) hücrelerdir.Diside=44+XX, erkekte=44+XY
2.Esey Ana Hücreleri: Üreme hücreleri olusturan diploid hücrelerdir.(Yumurtalik ve testis ana hücresi)
3.Esey Hücreleri(Gamet): Haploid(n) hücrelerdir. Yumurta hücresi (22+X) sperm hücresi (22+X veya 22+Y).
HÜCRE BÖLÜNMESI
Hücreler bölünerek çogalir.Hacim-Yüzey, stoplazma-çekirdek oraninin bozulmasi bölünmenin nedenlerindendir.Kontrolsüz hücre bölünmesine kanserli dokularda rastlanir. Hücre bölünmesi sirasinda interfaz ve bölünme olmak üzere iki evre görülür.
Interfaz(Hazirlik Evresi): Bölünme öncesinde görülür. ATP sentezi, replikasyon protein sentezi ve metaolik faliyetlerde artis gözlenir.
Bölünme: Iki sekilde gözlenir.a-çekirdek bölünmesi(karyokinez) b-sitaplozma bölünmesi(sitokinez). Genel olarak mitoz ve mayoz olarak gerçeklesir.
Mitoz Bölünme: Vücut esey ana hücrelerinde görülür. Kromozom sayisi degismez. Bölünme sonucunda ayni özellikle iki yavru meydana gelir. Kalitsal devamliligi saglar. Homolog kromozomlar ayrilmaz(kromatitler ayrilir). Sinapsis, tetrat, kiazma ve krossing-over görülmez. Çok hücrelilerde büyüme ve rejenerasyonu saglarken tek hücrelilerde üremeyi saglar

Mayoz Bölünme: Esey bezlerinde(gonat) esey hücrelerinin olusumu sirasinda görülür. Kromozom sayisi yariya iner, bölünme sonucunda n kromozomlu 4 hücre olusur. Olusan hücrelerde kalitsal farklilik vardir. Sinapsis, tetrat, kiazma ve krossing-over görülür. Ayni türlerde dölden döle kromozom sayisini sabit tutar.
Mitoz Bölünme Evreleri:
1.Profaz: Kromatitten kromozomler olusur. Kromatitler sentromer ile birbirine baglanir. Kromozomlar eslenir. Çekirdekçik ve çekirdek zari erir, ig iplikleri olusur.
2.Metefaz: Kromozomlar ekvator düzlemine dizilrler.
3.Anafaz: Kromatitler ig iplikleri ile birbirinden ayrilarak kutuplara dogru çekilirler.
4.Telofaz: Kromozomlar tekrar kromotin agini olustururlar. Ig iplikleri kaybolur. Olusan çerdikler etrafinda çekirdek zari olusur. Böylece karyokinez tamamlanir.
Sitokinez ise hayvan hücresinde bogumlanarak, bitki hücresinde orta lamel olusarak tamamlanir.
Mitozun`un Biyolojik Önemi
1.Hücre sayisini çogaltmak
2.Kromozom sayisini sabit tutma
3.Genetik bilginin her bir yavru çekirdege aktarilmasini garantiler.
Mayoz Bölünme Evreleri
I. ve II. Mayoz olarak incelenir. Bölünme safhalari ayni mitozdaki gibidir, bu safhalar farkli olarak iki kez gerçeklesir.
*Mayoz I de homolog kromozomlar, mayoz II de kromatidler ayrilir
*Profaz 1 de krossing-over olur.
Mayoz`un Profaz I Safasindaki Olaylar
1.Sinapsis: Homolog kromozomlarin yan yana gelmesidir.
2.Tetrat: Sinapsis durumunda 4 kromatitin meydana getirdigi yapidir. 1 tetrat = 2 kromozom = 4 kromatit
3.Krossing-over: Sinapsis siransinda homolog kromozomlarin kardes olmayan kromatitleri arasinda temas yerlerinde (kiazma) gerçeklesen parça degisimidir. Bu yeni gen kombinasyonlarina sebep oldugundan canli çesitliligine yol açar.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder