13 Aralık 2010 Pazartesi

biyoloji > hormonlar,tropizma,nasti,


HORMONLAR
Yüksek yapili canlilarda vücudun bütünlügü sinir sistemi ve endokrin sistemin birlikte çalismasiyla saglanir. Endokrin sistem (iç salgi sistemi) endokrin bezlerden olusur. Bu bezlerin salgilarina hormon denir.
Hormonlar kan yoluyla tasinarak belli hücreler ve dokular üzerinde etkili olurlar. Iç salgi bezlerinde, bazi sinir hücrelerinden veya bez olmayan dokulardan salgilanabilirler.
Hormon ve enzimleri organizma disardan almaz kendisi yapar.
Endokrin sistem sinir sistemiyle birlikte çalisir. Ancak sinir sistemi çok hizli çalistigi halde hormonlarin etkisi yavastir fakat uzun sürelidir.
Bitkilerde Hormonal Düzenleme
Bitkilerde endokrin bez yerine salgi yapan özel hücre gruplari bulunur. Bitkilerde salgilanan hormonlar sunlardir:
1- Giberellin: Gövde uzamasini ve meyve büyümesini hizlandirir. Tohumun çimlenmesini uyarir.
2- Sitokinin: Tomurcuk gelismesini uyarir. Yapraklarin geç yaslanmasini saglayarak yaprak dökümünü geciktirir.
3- Etilen: Yaprak dökümü ve meyve olgunlasmasinda görev yapar. Üretildigi yerde etkilidir.
4- Absisik asit: Tomurcuk uykusu denilen olayi gerçeklestirerek, tomurcuklarin gelismesini geciktirir. Absisik asit azaldiginda sitokinin salgisi artarak tomurcuk gelisimi baslar.
5- Oksin: Diger hormonlarla birlikte bitkinin gelismesini kontrol eden önemli hormonlardir. Hücre büyümesi, hücre bölünmesi ve hücrelerin farklilasmasini uyarir. Yaprak dökümü, çicek açma ve meyve olgunlasmasi olaylarini düzenler.
Oksin bitkinin gövde ve kök uçlarinda salgilanir. Oksin miktari homojen olarak dagilirsa normal bir gelisme olur. Oksin miktari dengeli olarak dagilmazsa bitki oksinin az oldugu tarafa dogru bükülür.
Bitkilerde iki türlü hareket vardir.
1- Tropizma (Yönelim Hareketi): Bitkilerde uyarana bagli olarak yapilan durum degistirme hareketleridir. Tropizma hareketleri uyaranin çesidine göre isimlendirilir. Fototropizma (uyarici isik), kemotropizma (uyarici kimyasal madde), geotropizma (uyarici yer çekimi), hidrotropizma (uyarici su).

2- Nasti (irganim hareketi): Bitkilerde uyarti yönüne bagli olmayan durum degistirme hareketleridir.
Bitkilerde durum degisikliklerinde oksin hormonu ve turgor olaylarinin etkisi vardir.
Hayvanlarda Hormonal Düzenleme
Omurgasizlardan böceklerde, sinir hücrelerinin salgiladigi beyin hormonu diger bezlerden degistirme hormonu (ektizon) ve gençlik hormonu (jüvenil hormon) salgilatir.
Omurgali hayvanlarda hormonlar özel kimyasal madddelerdir. Bazilari aminoasit türevi, bazilari steroid ve yag asiti türevleridir. Bazilarida pürin bazlarindan olusur.
Hormonlar kan ile tasinarak etki edecekleri hedef organa gider. Hedef organ hücrelerinin zarinda bulunan reseptör proteinler sayesinde hücreleri etkiler ve hücre metabolizmasini düzenler.
Insanlarda Hormonal Düzenleme
HORMON SALGILANDIGI YER FIZYOLOJIK ETKILERITiroksinTiroit beziBazal metabolizmayi artirirTriiyodotironinTiroit beziBazal metabolizmayi artirir.ParathormonParatiroit beziKalsiyum ve fosfor metabolizmasini düzenlerKalsitoninTiroit’in C hücrelerindenKalsiyum ve fosforu düzenler (parathormonun antigonisti)InsülinPankreasin beta hücreleriKasta ve diger hücrelerde glikoz kullanimini artirir, kan sekerini azaltir, glikojen depolanmasini ve glikoz metabolizmasini artirir.GlukagonPankreasin alfa hücreleriKaraciger glikojenini kan glikozuna çeviren mekanizmayi uyarir.SekretinOnikiparmak mukozasiPankreas sivisinin salgilanmasini uyarir.KolessistokininOnikiparmak mukozasiSafra kesesinden safranin birakilmasini uyarir.Epinefrin (Adrenelin)Adrenel medullaSimpatik sistemi destekler, karaciger ve kas glikojeninin yikimini uyarir.Norepinefrin (Noradrenalin)Adrenel medullaKan damarlarini daraltir.KortizolAdrenel korteksProteinlerin karbonhidratlara dönüsümünü uyarirAldosteronAdrenel korteksSodyum ve potasyum metabolizmasini düzenler.DehidroepiandrosteronAdrenel korteksAndrojen, erkek eseysel özelliklerinin gelisimini uyarir.Somatotropin (Büyüme hormonuÖn hipofizKemik ve genel vücut büyümesini denetler, yag protein ve karbonhidrat metabolizmasina etki eder.Tirotropin (Tiroit uyaririci hormon = TUH = TSH)Ön hipofizTiroidin büyümesini ve tiroit hormonlarinin salgilanmasini uyarir.Adrenokortikotropin (ACTH)Ön hipofizAdrenel korteksin büyümesini ve kortikal hormonun salgilanmasini uyarir.Luteinize edici hormon (LH)Ön hipofizYumurtaliktan östrojen ve progesteronun, testislerden testestronun üretimini ve salgilanmasini denetler.Folikül uyarici hormon (= FSH = FUH)Ön hipofizYumurtaliktaki graf foliküllerinin olusumunu ve testislerde seminifer tüplerin büyümesini saglar. Prolaktin (=Luteotropik hormon =LTH)Ön hipofizYumurtaliktan östrojenin ve progesteronun salgilanmasinin sürdürülmesine, süt bezlerinin uyarilmasina ve analik içgüdüsünün olusmasina neden olur.OksitosinHipotalamus (arka hipofiz araciligi ile)Süt salgilanmasini ve rahim kaslarinin uyarilmasini saglar.VazopressinHipotalamus (arka hipofiz araciligi ile)Düz kaslarin kasilmasini uyarir, böbrek tüpleri üzerinde antidiüretik etki gösterir.Melanosit uyarici hormon (= MUH =MSH)Hipofizin ön lobuKromotofor içindeki pigmentlerin dagilimini saglar.TestesteronTestisin intersitiyal hücreleriAndrojen, erkeklik özelliklerinin gelismesini uyarir ve devamini saglarÖstradiyolYumurtaligin folikülünü astarlayan hücrelerÖstrojen, disi özelliklerinin gelismesini uyarir ve devamini saglar.ProgesteronYumurtaligin korpus luteumuÖstraus ve menstrual sikluslarin düzenlenmesini (östradiyal ile birlikte) saglar.ProstaglandinlerSeminal vezikülRahim kasilmasini uyarir.Koriyonik gonadotropinPlasentaDiger hormonlarla beraber gebeligin sürdürülmesini (korpus luteumun korunmasini) saglar.Plasental laktojenPlasentaBüyüme ve prolaktin hormonu gibi etki eder.RelaksinYumurtalik ve plasentaPelvik ligamentinin gevsemesini saglarMelatoninEpifizYumurtalik islevlerini durdurur.Geri Besleme (Feedback): Bir hormonun kendi salgisini dolayli olarak engellemesidir. Hipofiz ile diger endokrin bezler arasinda gerçeklesir. Örnegin kortizol, ACTH etkisi ile saglanir. Kanda kortizon miktari artinca, hipofizi geri besleme ile etkileyerek hipofizin ACTH salgisini azaltmasini saglar. ACTH azalinca kortizol salgisida azalir. Geri besleme TSH, ACTH, FSH hormonlarinda görülür.
Biyoteknoloji
Biyoteknoloji kisaca, yasayan doku ve organlari kullanarak, uygun yöntem ve tekniklerle istenilen ürünün elde edilmesi anlamina gelir. Biyoteknoloji birçok bilim daliyla ilgilidir.


Genetik mühendisligi yöntemleri, biyoteknoloji tarafindan araç olarak kullanilmaktadir.
Biyoteknolojik çalismalara bazi örnekler verirsek;
-Insan sagligina yönelik olarak proteinlerin üretilmesi
-Bazi hormon, antikor, vitamin ve antibiyotik üretilmesi
-Çok zor sartlara sahip çevrelerde (sicak, kurak,tuzlu...) yasayan organizmalarin enzimlerini ve biyomoleküllerini saflastirarak bunlarin sanayide kullanilmasi
-Yeni sebze ve meyve üretimi
-Insandaki zararli genlerin elemine edilmesi
-Asi, pestisit, tibbi bitki üretimi

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder