13 Aralık 2010 Pazartesi

biyoloji > genetik,monohibrit,eritroblastosis fetalis,mutasyon

GENETIK
Canlilarin sahip oldugu özelliklerin dölden döle nasil aktarildigini inceleyen bilime genetik denir.
Gen: Bir polipeptidin sentezinden sorumlu en küçük DNA parçasidir. Sembollerle gösterilir. Genler kromozomlar üzerindedir.
Kromozom: DNA ve proteinden olusan genetik bilginin tamaminin bulundugu moleküldür.


Kromozomlarin Genel Yapisi


Homolog Kromozom: Biri anneden digeri babadan gelen sekil ve büyüklükleri ayni olan kromozomlardir.
Allel gen: Bir canlida her karakter için en az iki gen bulunur. Bu genler allel gen çiftidir. Iki allel gen kesinlikle ayni kromozom üzerinde bulunmaz. Bu genler bir karakter üzerine ayni yada zit etki ederler.
Dominant (Baskin) gen: Etkisini ogul dölde her zaman gösteren gendir. Büyük harfle gösterilir. Örnegin; A : Siyah göz geni, a : Mavi göz geni
Resesif (Çekinik) gen: Etkisini ogul gende sadece homozigot halde gösteren gendir. Çekinik genler küçük harfle gösterilir.
Homozigot: Allel genlerin ikisinin de dominant yada resesif olmasidir. Örnek; AA veya aa.
Heterozigot: Allel genlerin birbirinden farkli olmasidir. Örnek; Aa.
Genotip: Canlinin belli karakterle ilgili genlerin tümüdür.
Fenotip: Canlinin dis görünüsüdür. Fenotip, genotip ve çevre etkisi ile olusur.
Ari döl: Bütün karakterleri homozigot olan bireylerdir.
Hibrit (Melez) döl: Canlinin genotip inde heterozigot karakterin olmasidir.
GAMET OLUSUMU
Eseyli üreyen canlilarda 2n kromozomlu esey ana hücrelerinden mayozla n kromozomlu esey hücreleri (gamet) olusur. Bu sirada allel gen çiftleri birbirinden ayrilarak farkli gametlere gider. Buna Mendel`in ayrilma prensibi denir.
Monohibrit çaprazlama: Bir gen çifti bakimindan heterozigot iki bireyin çaprazlanmasidir. (Aa x Aa)
Dihibrit çaprazlama: Iki gen çifti bakimindan heterozigot iki bireyin çaprazlanmasidir. (Aa Bb x Aa Bb)
Kontrol çaprazlamasi (Geri çaprazlama): Genotipin bilinmeyen baskin fenotipli bireyin, homozigot çekinik bireyle çaprazlanmasidir.
Eksik baskinlik: Bir karakteri kontrol eden genç çiftlerinde birinin digerine tam baskin olmamasi durumudur.
Çok alellik: Bir karakterin ikiden fazla allel gen ile kontrol edilmesidir. Çok alellik gösteren bir özelligin olusturacagi genotip çesitliligi söyle hesaplanir: n x (n + 1) : 2. n burda allel sayisini gösterir.
KAN GRUPLARI
Memelilerde A, B ve 0 genlerinin kontrolünde alyuvar hücrelerinin zarindaki antijen ve kan serumundaki antikorlar etkilidir. A ve B genleri 0 genine baskindir. Bu yüzden AA ve A0 genotipli bireyler A kan grubundan, BB veB0 genotipli bireylerde B grubu olur.
A grubu kanda; A antijeni bulundugundan anti A ile aglutine olurlar (çökelirler).
Bütün kan gruplarinin özellikleri asagidaki tabloda görülebilir:


Kan nakillerinde alicinin antikoruna ve vericinin antijenine bakilir. AB grubunda antikor olmadigi için her gruptan kan alir (genel alici). 0 grubunda antijen olmadigi için her gruba kan verir (genel verici).
Insanda ayrica A, B, 0 kan gruplarindan bagimsiz olarak Rh faktörü bulunur. Alyuvarda Rh antijenleri olan bireyin (Rh +) serumunda bununla ilgili antikor yoktur.
Kan Uyusmazligi (Eritroblastosis fetalis): Rh (-) bir annenin Rh (+) bir çocuga hamile kalmasi durumunda görülür. Buna bagli olarak çocukta sarilik hastaligi olusabilir.
ESEYE BAGLI KALITIM
Gonozomlar (X, Y) üzerinde esey tayin eden genler disinda vücut özelliklerini kontrol eden genlerde bulunur. Bu genlerle tasinan kalitima eseye bagli kalitim denir.
Ayrilmama Olayi: Mayoz bölünme sirasinda gametler olusurken kromozomlarin birbirinden ayrilmamasi olayidir.
Ayrilmama otozomlarda oldugunda; mongolizm (45 + XX), down sendromu (45 + XY) görülür.
Ayrilmama gonozomlarda olursa çesitli hastaliklar görülebilir.
Turner sendromu (44 + X0); Boylari kisa, boyunlari kalin kisir bireylerdir.
Kleinfelter sendromu (44 + XXY); Testisleri gelismemis bireylerdir.


Kleinfelter sendromlu birinin kromozom haritasi


Süper disi (44 + XXX); Eseysel organlari gelisir ama mensrulasyon görülmez.
XYY zigotu; Bu bireylerde zeka gerililigi ve hunharca cinayet isleme egilimi vardir.
X’ e Bagli Kalitim: Hemofili ve renk körlügü X geni ile tasinir.
Y’ ye Bagli Kalitim: Sadece erkeklerde görülür. Kulak killiligi, yapisik parmaklilik, balik pullulugu Y geni tasinan karakterlerdir.
Baglanti: Bazi karakterleri meydana getiren bir grup genin nesilden nesile beraber geçmesi olayidir. Bazi genler kromozomlar üzerinde art arda yer alir. Bunlara bagli genler denir.
Krossing – over sadece bagli genler arasinda gerçeklesir.
Sentromere yakin olan genler daha çok bagli kalma sansina sahiptir.
Bir kromozom üzerindeki genler birbirinden ne kadar uzaksa krossing – over ile ayrilma olasiliklari da o kadar fazladir.
POPULASYON GENETIGI
Bir populasyondaki bireylerin genlerinin toplamina o populasyonun gen havuzu denir. Bir genin bu havuzdaki oranina o genin frekansi denir.
Gen frekansini degistiren etkenler:
1- Göç: Populasyonda disa ve içe göçler frekansi etkiler.
2- Izolasyon: Populasyon cografik engelle ikiye bölündügünde olusan yeni populasyonlarin gen frekanslari degisir.
3- Mutasyon: Genlerin yapisinda meydana gelen degisiklere mutasyon denir. Sadece kalitsal mutasyonlar gen frekansini degistirir.
4- Dogal seleksiyon: Degisen çevre sartlarina uyum saglayamayan canlilarin yok olmasi, uyum saglayanlarin yasamina devam etmesidir.
5- Es seçimi: Populasyonda belirli özelliktekiler es olarak seçiliyorsa, bu özelligi belirleyen genin frekansi artar.
6- Genetik sürüklenme: Eger bir populasyonun birey sayisi az ise gen frekanslarida degisime daha açiktir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder