17 Aralık 2010 Cuma

astronomi terimleri>>çevren, Doppler etkisi, elongasyon, iyonosfer

aberasyon : (sapınç) Işığın sonlu hıza sahip olması ve yerin dönme ve yörünge hareketleri nedeniyle yıldızların konumlarındaki görünür değişim.
açık küme : Galaktik küme. Belli bir şekilleri olmayan ve genelde galaktik düzlemde bulunan yıldız kümeleri.
açıklık : Teleskop, fotoğraf makinesi gibi optik araçlarda, ışığı toplayan ayna veya merceğin çapı.
açıklık oranı : Optik araçlarda odak uzaklığının açıklığa oranı.
açısal çap : Bir gökcisminin, gerçek çapının uçlarını, gözlemciye birleştiren doğrular arasındaki açı.
açısal hız : Dönen ya da gökyüzünde hareket eden bir cismin açısal konumundaki değişim miktarı.
açısal momentum : Bir eksen çevresinde dönen cismin birim zamanda eylemsizlik momenti ile bu cismin dönme açısal hızının çarpımı.
açısal uzaklık : Bakınız açısal çap.
akan yıldız : Yerin atmosferine girince sürtünmeden dolayı ısınarak akkor haline gelen ve ardında bir ışık çizgisi bırakarak geçen meteor.
akı : Birim yüzeyden, birim zamanda geçen enerji miktarı.
alan kanunu : İkinci Kepler kanunu.
albedo : (aklık, aklık derecesi) Bir cismin ışığı yansıtma gücü; cismin yansıttığı ışınımın, aldığı ışınıma oranı.
almanak : (gök günlüğü) Önemli gök cisimlerinin; yer, uzaklık, parlaklık v.b. değerlerini, her yıl, bir yıl boyunca, hergün için veren kaynak kitap.
alt geçiş : Gök cisimlerinin, meridyenden iki geçişinden ufuk yüksekliği düşük olanı.
alt kavuşum : İç gezegenlerin ve Ay'ın, Güneş-gezegen-yer olmak üzere, aynı doğru üzerinde bulunma durumu.
anakol : Yıldızların, sıcaklık-ışınım gücü grafiğinde oluşturduğu temel kol.
artık yıl : Her dört yılda bir, 366 gün alınan yıl. Bu yılda Şubat ayı 29 çeker.
asteroid kuşağı : Asteroitlerin çoğunun bulunduğu, Mars ile Jüpiter yörüngeleri arasındaki kuşak.
asteroit : Küçük gezegen.
astronomik birim : Bakınız gök birimi.
atmosfer : Bir gezegeni saran gaz katmanı veya bir yıldızın görünen üst katmanları.
atmosferik kırılma : Yer atmosferinde yer yüzüne yaklaştıkça yoğunluğun artması nedeniyle gökcisimlerinden gelen ışığın kırılarak yön değiştirmesi. Atmosferik kırılma sonucu gökcisimleri daha büyük ufuk yüksekliğinde gözlenir.
atmosferik kızarma : Atmosferden geçen, bir gökcismine ait ışığın mavi dalga boylarının daha fazla saçılması sonucu kalan kırmızı dalga boylu ışını nedeniyle gökcisminin daha kırmızı görünmesi.
atmosferik soğurma : Atmosferden geçen ışığın maddeyle etkileşmesi sonucu zayıflaması.
ay : Seçilen yıl tanımına göre, yılın 12'de biri
aydınlatma gücü : Bakınız ışınım gücü.
ay takvimi : Ay'ın gökyüzünde görünen hareketine ve evrelerine göre düzenlenen takvim.
ayakucu : (nadir) Çekül doğrultusunun gökküresini altta deldiği nokta.
aynalı teleskop : (yansıtmalı teleskop) Objektifi ayna olan teleskop.
ayırma gücü : Bir teleskopun yakın yıldızları ayırma gücü, veya gökcisimlerinin ince detaylarını görme yeteneği.
azimut : Bir gökcisminden geçen düşey daire ile gözlemcinin meridyen dairesi arasındaki açı. Ufuk düzleminde kuzey veya güney noktasından başlayarak saat yönünde ölçülür.
başucu : (zenith) Çekül doğrultusunun gökküresini üstte deldiği nokta.
batmayan yıldız : Günlük hareketinde ufkun altına inmeyen yıldız.
bolometrik parlaklık : Bir gökcisminin tüm dalga boylarında kadir biriminde ölçülen parlaklığı.
bolometrik ışınım gücü : Bakınız ışınım gücü.
boylam : Bir küre üzerindeki herhangi bir noktanın, başlangıç dairesinden açısal uzaklığı. boylamın adı, seçilen temel düzleme göre değişir.
Örnek : Coğrafya boylamı, ekliptik boylam.
bölge zamanı : Zaman bölgelerine ait ortalama zaman. Greenwich'in boylam çizgisi sıfır saat dilimine denk gelir. Türkiye Greewich'den iki saat geri olan "-2" saat çizgisindeki ortalama zamanı kullanır.
bulgurlanma : (granülasyon) Güneş' in fotosferinde konveksiyonun neden olduğu yapı.
burçlar : Bakınız zodyak.
büyük daire : Bir kürenin merkezinden geçen düzlemle, bu kürenin arakesiti olan daire.
chandrasekhar limiti : Bir beyaz cüce yıldız için maksimum kütle (1,4 Güneş kütlesi).
çekim kuvveti : Bakınız kütlesel çekim.
çevren : Ufuk düzlemi.
değişen yıldız : Parlaklığı zamana bağlı olarak değişim gösteren yıldız.
deklinasyon :  dik açıklık.
dış gezegenler : Yörüngesi yer yörüngesinin dışında kalan gezegenler (Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün, Plüton).
diferansiyel dönme : Bir gökcisminin : a ) Yüzeyinde farklı enlemlerin, b) İçinde farklı katmanların farklı hızla dönmesi.
dik açıklık : (deklinasyon) Gökyüzünde bir noktanın gök ekvatorundan açısal uzaklığı.
dikine hız : (çapsal hız) bakınız radyal hız.
doğmayan yıldız : Günlük hareketinde ufkun üstüne çıkmayan yıldız.
doğu noktası : Güneş diskinin merkezinin 21 Mart ve 23 Eylül'de ufuktan doğduğu nokta.
doğu uzanımı : Gökküresi üzerinde, Güneş'in doğusundaki bir gezegenin Güneş'e olan açısal uzaklığı.
dolanma : Bir cismin, bir nokta yada başka bir cisim çevresinde yaptığı yörünge hareketi.
dolanma dönemi : Bir kez dolanma için gerekli zaman.
dolunay : Uzanım açısının 180 derece olduğu Ay evresi. Görünen Ay yüzeyinin Güneş ışığıyla tamamen aydınlatıldığı evre.
  : Işık kaynağı gözlemciye göre veya gözlemci kaynağa göre uzaklaşıyor yada yaklaşıyor ise kaynaktan gelen ışınımın dalga boyu veya frekansındaki değişim.
dönence : (tropik) Güneş' in görünen hareketinde dik açıklığın en büyük ve en küçük olduğu yerler. Güneş' in gün dönümü zamanlarında gökyüzünde bulunduğu yerler. Yaz dönencesi 21 Haziran'da, Kış dönencesi 21 Aralık'ta olur.
düğüm noktası : Yörünge hareketi yapan bir gökcismine ait yörüngenin ekliptiği veya yörünge merkezinden geçen ve bakış doğrultusuna dik olan düzlemi kestiği iki noktadan biri.
düğümler çizgisi : İniş ve çıkış düğümlerini birleştiren doğru.
dış kavuşum : Bir dış gezegenin ve yerin, Güneş'in iki yanında bir doğrultuya gelmesi. Gezegenin uzanım açısının 180 derece olması durumu.
eğim açısı : Bir gökcismine ilişkin yörünge düzleminin, ekliptiğe yada bakış doğrultusuna dik düzleme yada belirlenmiş herhangi bir düzleme göre yaptığı açı.
ekinoks : Bakınız ılım.
ekliptik (tutulum) düzlemi : Güneş' in gökyüzünde yıllık görünür hareketinin oluşturduğu çember.
ekvator (eşlek) düzlemi : Yer merkezinde dönme eksenine dik olan düzlemin Yer yuvarlağı ile arakesiti.
elektromanyetik tayf : Tüm dalga boylarındaki elektromanyetik ışınımların oluşturduğu tayf.
elongasyon :  uzanım açısı.
enlem : Bir küre üzerinde bulunan herhangi bir noktanın temel düzlemden açısal uzaklığı. Seçilen küre ve temel düzleme göre değişik isimler alır. Örneğin Coğrafya enlemi, ekliptik enlem, Gökada enlemi v.b.
eşlek : Ekvator.
etkin sıcaklık : Bir ışık kaynağının birim yüzeyinden birim zamanda saldığı enerjiye eşit enerji salan bir kara cismin sıcaklığı.
evre : Tekrarlı olaylarda bir dönem içindeki her bir noktanın konumu.
evrim yolu : Bir yıldızın sıcaklık ve ışınım gücünün zamanla değişerek Hertzsprung-Russell (H-R) diyagramında oluşturduğu çizgi, izlediği yol.
fon ışınımı : Yıldızlararası bulutlardan ve çok uzak galaksilerden gelen zayıf yaygın ışınım.
fotoelektrik olayı : Işığa duyarlı bir yüzeye fotonlarla vurarak oradan elektron sökme olayı.
füze : İtiş gücü, bir yanıcı ve bir yakıcı maddenin sürekli yanmasıyla oluşan ve boşlukta momentumun korunumu prensibine göre hareket eden araç.
frenleme ışınımı : Serbest parçacık hareket ederken yoğun bir ortama girerse ivmeli olarak yavaşlar. Yani frenlenir ve ışınım yayar.
galaksi : Milyonlarca yıldızdan oluşmuş yıldız kümelerinden, bulutsu ve gaz bulutlarından oluşmuş, Samanyolu gibi bağımsız uzay adası.
gama ışını : Dalga boyu X-ışınlarından daha kısa, daha yüksek enerjili fotonların oluşturduğu ışınım.
Galileo uyduları : Jüpiter gezegeninin en parlak ve en büyük dört uydusu. Io, Europa, Ganymeda, Callisto'dur.
gel - git olayı : Büyük denizlerde suların yükselmesi ve altı saat sonra normal düzeyin altına inmesi olayı (Bu olay Ay'ın yer üzerindeki çekim etkisinden doğar).
gerçek güneş zamanı : Gerçek Güneş merkezinin görünür hareketine göre belirlenen zaman.
gezegen : Güneş çevresinde dolanan, ondan aldığı ışığı yansıtan gökcisimlerinin ortak adı. Gökyüzünde yıldızlara göre sürekli yer değiştirirler. Dokuz büyük gezegen Merkür, Venüs, Yer, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün ve Plüton'dur.
gök atlası : Yıldızların gökküresi üzerindeki yerlerini topluca gösteren harita.
gök birimi ( GB) : Yer-Güneş merkezleri arasındaki ortalama uzaklık (1 GB = 149.600.000.000 km).
gök ekvatoru : Yerin ekvator düzleminin gökküresi ile arakesiti. Gök ekvatorunda dik açıklık sıfırdır.
gök kutbu : Yerin dönme ekseninin gök küreyi deldiği nokta.
gök cismi : Uzaydaki cisimlerden her biri; Güneş, yer, Ay, yıldızlar, uydular v.b.
gök küre : Yer merkezli sonsuz yarıçaplı sanal küre. İç yüzü bizim için gökyüzü olarak kabul edilir.
gök taşı : Gökyüzünden yere düşen her türlü taş.
görünür çap : Uzakta duran küresel bir cismin bakış doğrultusuna dik düzlem üzerinde gördüğümüz izdüşümüne ilişkin çapın iki ucunu gözlemciye birleştiren iki doğru arasındaki açı.
görünür evren : Gözlenebilen evren parçası. Görünen evren sınırında evrenin genişleme hızı ışık hızı olduğu için sınır ve ötesi görünmez.
görünür hareket : Bir gökcisminin gözlemciye göre yaptığı hareket yada gözlemcinin gördüğü hareket. Güneş'in gökyüzündeki hareketi ve doğup batması görünür harekettir. Oysa yer, kendi ekseni çevresinde dönmekte, biz Güneş'i dolanır görmekteyiz.
görüş alanı : Bir teleskopun içine alabildiği gökyüzü parçası; başka bir deyimle, bir bakışta gökyüzünde görebildiği alan.
göz merceği : (oküler) Teleskoplarda gerçek görüntüyü gözlemek için kullanılan küçük bir yakınsak mercek düzeni.
gündönümü : (solstice) Gece veya gündüzlerin en uzun olduğu zaman. Kuzey yarım kürede en uzun günün oluştuğu Yaz gündönümü 21 Haziran'da, en uzun gecenin oluştuğu Kış gündönümü de 21 Aralık'tadır.
güneş sabiti : Yer atmosferinin birim yüzeyine, dik olarak, birim zamanda gelen, bütün dalga boylarındaki Güneş enerjisi.
güneş takvimi : Güneş' in görünürdeki günlük ve yıllık hareketine göre düzenlenen takvim.
Hertzsprung-Russel (HR) diyagramı : Yıldızların tayf türlerine (veya renklerine ve etkin sıcaklıklarına) ve ışınım güçlerine (veya salt parlaklıklarına) göre sınıflandırılmasının grafik gösterimi. Bir yıldızın fiziksel özellikleri bu diyagramdaki konumuyla ilgilidir. Yıldız evrimi diyagramda konum değişimiyle belirlenebilir.
hilal : Yarıdan azı görülen Ay veya gezegen evresi. uzanım açısının 90°'den küçük olması halinde oluşur.
hidrojen yanması : Hidrojeni (protonu) daha ağır elementlere dönüştüren füzyon olayı.
hidrostatik denge : Yıldız içlerinde madde hareketinin olmaması halinde basıncın kütle çekimini dengelemesi durumu.
ışık eğrisi : Değişen yıldızların görünen parlaklıklarının zamana bağlı olarak değişimini gösteren grafik.
ılım : (ekinoks) Gece ve gündüz uzunluklarının eşit olduğu zaman. Güneş, gök ekvatorunu geçerken yılda iki kez oluşur. Biri 21 Mart'ta İlkbahar ılımı, diğeri de 23 Eylül'de Sonbahar ılımı.
ışık yılı : Işığın bir yılda aldığı yol.
ışınım gücü : Işınım yapan bir cismin tüm yüzeyinden uzaya birim zamanda yaydığı ışınım enerjisi. Işınım gücü tüm dalga boylarındaki ışınımı kapsıyorsa bolometrik ışınım gücüdür.
ışınım tayfı : Işık bir prizma yada kırınım ağı yardımı ile yayıldığında oluşan renkli bant. Bir cismin farklı dalga boylarında yaydığı ışınım enerjisi.
ışınım yeğinliği (şiddeti) : Işınım yapan bir cismin; birim zamanda, birim alandan birim uzay açıya, birim enerji bandında yaydığı ışınım enerjisi.
iç kavuşum : Bir dış gezegenin Yer ile beraber Güneş' in aynı yanında bir doğrultuya gelmesi. Gezegenin uzanım açısının 0° olması durumu
iç gezegenler : Yörüngesi yer yörüngesinin içinde kalan gezegenler (Merkür ve Venüs).
İlkbahar noktası : Gök ekvatoru ile ekliptiğin kesim noktalarından biri. Güneş görünür hareketinde yaklaşık 21 Mart'ta bu noktaya gelir. İlkbahar noktası Balıklar burcunda yer alır.
iyonosfer : Yer atmosferinde atom ve moleküllerin Güneş ışınları ve kozmik ışınlar tarafından iyonlaştırıldığı katman.
jeodezi : Yeryüzünün biçimi ve boyutları ile ilgilenen bilim dalı.
jeoid : Yerçekimi kuvvetinin her noktada aynı ve yerin dönüş gücü ile tam dengede olduğu yer küre biçimi.
jülien tarihi : İsa'nın doğum yılının Ocak ayının birinci gününe 1721057 sayısı verilip, Greenwich'in gün ortası esas alınarak, geçen her günün bu sayıya eklenmesiyle herhangi bir tarih için bulunan sayı.
jülien takvimi : Julius Cesar'ın düzenlettiği takvim. Bu takvimde dörde bölünebilen yıllar 366 gün, bölünemeyenler ve 400' e bölünebilenler 365 gün alınır. Bugün kullandığımız takvim bu takvimdir. M.Ö. 46 yılında başlamıştır.
kaçma hızı : Bir cismin başka bir cismin çekim alanından tamamen kurtulması için gerekli hız.
karacisim : Üzerine düşen bütün dalga boylarındaki ışığı hiç yansıtmadan olduğu gibi soğuran ve sonra tekrar yayan sanal cisim. Yaydığı ışınım sadece sıcaklığına bağlıdır.
karacisim tayfı : Bir kara cisim tarafından yayılan ışınımın dalga boyuna göre sürekli tayfı.
karadelik : Evrende bulunduğu sanılan en yoğun madde. Kara delikten kaçma hızı ışık hızından daha büyük olduğu için oradan ışık bile kurtulamaz.
karşı konum : (opozisyon) Güneş'le bir dış gezegenin veya Ay'ın yere göre simetrik olduğu ( uzanımı 180° ) konum.
katı açı : Uzay açı. Bir gök cisminin radyan kare = steradyan biriminde gök yüzünde kapladığı alan.
kavuşma konumu : Güneş ile herhangi bir gezegenin, Güneş ile Ay'ın Yer' e göre aynı hizada ve aynı yanda ( uzanım 0° )bulunduğu konum.
kızarma : ( kızıllaşma ) Bir ortamdan geçen ışınımın mavi dalga boylarının daha çok soğurulması sonucu, olduğundan daha kırmızı görünmesi.
koç noktası : Bakınız İlkbahar noktası.
kozmik ışınlar : Uzayda çok yüksek enerjilerle hareket eden parçacıklar. Çoğu Güneş Sisteminin dışından gelmektedir. Düşük enerjili olanlar Güneş patlamalarıyla oluşur.
kozmoz : Evren.
kozmogoni : (acun-doğum) Evrenin yaradılışını inceleyen bilim.
kozmoloji : (acun-bilim) Evrenin yapısını ve gelişimini inceleyen bilim.
kutup ışıması : Kutuplar bölgesinde görülen yaygın ve donuk atmosferik ışıma. Atmosferik atom ve moleküllerin bu bölgelerde yoğunlaşan manyetosferin hızlandırdığı yüklü parçacıklarla uyarılması sonucu oluşmaktadır.
kutup yıldızı : Küçükayı'nın en parlak yıldızı.
kuyruklu yıldız : Zaman zaman çok kısa bir süre gökyüzünde görülen, parlakça, bulutumsu yapıda, bir başı, bir yada birkaç kuyruğu olan gökcismi.
küçük gezegen : Bakınız asteroid.
küresel aberasyon : Küresel sapınç. Mercek ve aynaların çeşitli bölgelerinin farklı odak uzaklığına sahip olması sonucu ortaya çıkan optik hata.
küresel küme : Çok sayıda yıldızdan oluşan küre dağılımlı yıldız topluluğu. Bu tür kümelerde yıldız sayısı merkeze doğru artar.
küresel üçgen : Bir küre üzerinde birbirini ikişer ikişer kesen üç büyük dairenin meydana getirdiği üçgen.
kütlesel çekim : Doğanın temel kuvvetlerinden biri, tüm maddeler arasında var olan bir kuvvet. Bu kuvvet manyetik, elektriksel, elektromanyetik ve çekirdek içinde etkin olan nükleer kuvvetlerden daha zayıf olup, maddenin iç yapısında rol oynamaz. İki cismin kütleleriyle doğru aralarındaki uzaklığın karesiyle ters orantılıdır.
mercek : Küresel yüzeyli, saydam cam parçası.
mercekli teleskop : Objektifi mercek olan teleskop.
meteor : Gezegenler arasında dolaşan taş parçacıklarından her biri (Yere düşenlere göktaşı denir).
meteor krateri : Bir meteorun bir yüzeye düşmesiyle oluşan krater.
milâdî tarih : İsa'nın doğumunun yaklaşık olarak dördüncü yılını başlangıç olarak kabul alan yılların belirttiği tarih. Yıl uzunlukları Gregoryan takvimi kurallarına göre hesaplanır.
mutlak kadir : Bir yıldızın 10 pc (parsek) uzaklığa indirgenmiş parlaklığı. Mutlak parlaklık.
mutlak sıfır : 0°K veya -273 °C' ye karşılık gelen sıcaklık. Sıcaklığı mutlak sıfır olan bir madde ışınım yapamaz.
nadir : Bakınız ayakucu.
nova : Parlaklığı birdenbire artan (10-13 kadir) ve maksimuma ulaştıktan sonra parlaklığı yavaş yavaş azalan değişen yıldız.
nükleer enerji : Nükleer reaksiyonlardan (fisyon ve füzyon) salınan enerji, çekirdek enerjisi.
olbers paradoksu : Sonsuz uzayda sonsuz sayıda yıldız düzgün dağılmışsa gece gökyüzü bir yıldız yüzeyi kadar parlak olmalı. Bu durumun gözlenen gökyüzüyle uyuşmaması.
odak uzaklığı : Bir optik düzenekte ayna veya mercekle görüntünün oluştuğu odak noktası arasındaki uzaklık.
oort bulutu : Plüton yörüngesinin çok dışında Güneş sisteminin oluşumuyla ilgili onu saran ve kuyruklu yıldız çekirdeklerinden oluşan bulut veya kuşak.
optik ağ : Birbirine paralel ve eşit aralıklı ince tellerden veya cam levha üzerine kazılmış çizgilerden oluşturulan düzenek. Optik ağla tayf oluşturulur. Teleskoplara bağlanarak kullanılır.
optik derinlik : Bir madde katmanı içinden geçen ışığın soğurulma oranını veren büyüklük.
öğlen çemberi : (meridyen) Bir gözlemcinin başucundan, göğün güney ve kuzey kutuplarından geçen büyük çember.
öz hareket : Bir yıldızın gökyüzünde bir yılda yaptığı açısal yer değiştirme.
parlaklık : Bir ışık kaynağının verdiği ışığını alıcı (göz, fotoğraf plağı) üzerinde yaptığı etki.
parsek : Yer-Güneş uzaklığını bir açı saniyelik açıyla dik gören uzaklık. Paralaksı bir yay saniyesi olan bir yıldızın uzaklığı 1pc=3,26 ı.y. =206265 GB.
plazma : Atomları kısmen veya tamamen iyonlaşmış, yüksek basınçla sıkıştırılmış gaz.
pulsar : (atarca) Yaptığı radyo ışınımı yeğinliğinde yürek atışına benzer değişimler görülen radyo kaynaklarına verilen ad. Atış dönemleri milisaniye mertebesindedir ve çok kararlıdırlar.
radyo ışınımı : Dalga boyu 1 cm'den büyük elektromanyetik dalgalar
radyal hız : (dikine hız) Herhangi bir gökcisminin uzay hızının, yada bir çift yıldızın dolanma hızının bakış doğrultusundaki bileşeni. Bu hız diğer bir anlamda bize yaklaşma yada bizden uzaklaşma hızıdır.
radyoaktiflik : Kararsız bazı atom çekirdeklerinin ışınım yaparak bozunması. Bu bozunma sonunda alfa parçacıkları, beta ışınları, gamma ışınları yayılır.
radyo teleskop : Gökcisimlerinin yaydığı radyo ışınımını gözlemek amacıyla geliştirilen teleskop.
rektesansiyon : Bakınız sağ açıklık.
renk : Işık dalgalarının gözde (veya başka alıcıda) dalga boyuna bağlı olarak oluşturduğu duyum. Bir yıldızın rengi sıcaklığının bir fonksiyonudur.
renk artığı : Yıldızın görünür rengi ile gerçek rengi arasındaki fark. Yıldızın mavi ışığı yıldızlar arası madde tarafından daha çok soğurulduğu için daha soğuk ve daha kırmızımsı görünür.
radyo galaksi : Güçlü manyetik alanlar nedeniyle çok fazla radyo ışınımı yapan galaksiler. Optik bölgede görünen galaksinin iki yanında simetrik iki radyo kaynağı olarak gözlenirler.
renk ölçeği : Bir yıldızın iki farklı dalga boyunda ölçülen parlaklıklarının farkı. Bu fark yıldızın renginin ve sıcaklığının ölçüsüdür.
renk sapıncı : Bir merceğin odak noktasının gelen ışığın rengine bağlı olması nedeniyle görüntünün renkli halkalar şeklinde görülmesi.
saat açısı : Bir yıldızın saat dairesinin, gözlem yeri meridyeninden saat yönünde ölçülen açısal uzaklığı.
sağ açıklık : Rektesansiyon. Gökyüzünde bir noktadan geçen boylam dairesinin, gök ekvatorunu kestiği noktanın ilkbahar noktasına açısal uzaklığı.
samanyolu : Gök küreyi bir büyük daire boyunca saran milyarlarca yıldız ve gaz bulutundan oluşmuş donuk ışıklı kuşak. Güneş sisteminin de içinde bulunduğu galaksi.
salt parlaklık : Mutlak parlaklık. Bir yıldızın Güneş' ten 10 pc uzaklığa indirgenmiş parlaklığı.
sera etkisi : Bir gezegen atmosferinin dışarı giden kırmızı öte ışınları tutması sonucu yüzey sıcaklığının artması olayı.
sönümleme : Işığın bir gaz bulutundan geçerken daha çok soğurulma nedeniyle zayıflaması.
spektroskop : Tayf ölçer. Bir ışık kaynağının tayfını oluşturmak ve kaydetmek için kullanılan alet.
spektrum : Bakınız ışınım tayfı.
süpernova : (üst-nova) Parlaklığı birden bire 19 kadir yöresinde değişerek parlayan değişen yıldız türü.
sürekli tayf : Salma ve soğurma çizgileri bulunmayan ışınım tayfı. Böyle bir tayfı, sıcak bir katı, sıvı yada yüksek basınç altındaki gaz verir.
Takım yıldız : Gökyüzünde rasgele serpilmiş yıldızların oluşturduğu yapay bölgeler. Eskiden gökyüzünün değişik bölgeleri hayvanlara ve eşyalara benzetilmiş, böylece gökyüzü 88 takım yıldıza ayrılmıştır.
tan olayı : Güneş, ufkun altında iken havanın yarı aydınlık olması durumu. Gün ağarması ve gün kararması olaylarının ortak adı.
tayf : Bakınız ışınım tayfı.
tayf çeker : (spektrograf) Bir ışık kaynağından gelen ışınımı dalga boylarına ayırarak kaydedebilen düzenek. teleskoplara bağlı olarak kullanılır.
teğetsel hız : Bir yıldızın uzay hızının, bakış doğrultusuna dik yöndeki bileşeni.
ufuk : Bakınız çevren.
uzanım açısı : (uzanım) Bir gök cisminin gökyüzünde Güneş'e olan açısal uzaklığı.
uzay hızı : Bir cismin uzay içinde saniyede aldığı yol.
üst geçiş : Yıldızların meridyenden en büyük yükseklikteki geçişi.
üst kavuşum : İç gezegenlerin Yer-Güneş-Gezegen olmak üzere bir doğrultuya gelmeleri.
üst-nova : Bakınız süpernova.
van Allen kuşakları : Yerin manyetik alanının Güneş tarafından fırlatılan yüklü ve kozmik parçacıkları yakalaması ile meydana gelen ışınım kuşağı.
yansıtmalı teleskop : Bakınız aynalı teleskop.
yapay uydu : İnsanlar tarafından yapılarak bir gök cismi çevresinde yörüngeye oturtulan cisim.
yeniay : Bakınız hilal.
yer benzeri gezegen : Dış yapıları, büyüklük ve kütleleri yere benzeyen gezegenlerden her biri.
yıl : Güneşin görünen yıllık hareketinde seçilen herhangi bir noktaya göre art arda iki geçişi arasındaki zaman.
yıldız günü : Bir yıldızın meridyenden art arda iki geçişi arasındaki zaman.
yıldız kataloğu : Yıldızları herhangi bir sırada düzenleyip, onlara ilişkin değerleri veren, cetvelleri toplayan kitap.
yıldız kümesi : Uzayda bir araya gelmiş yıldız topluluğu.
yıldızlar arası madde : Yıldızlar arasındaki uzaya dağılmış olan gaz, toz gibi maddelerin tümü.
yıldız zamanı : Güneş yerine İlkbahar noktasına bağlı olan zaman. Burada birim bir yıldız günüdür.
yörünge : Bir gökcisminin hareketi boyunca uzayda çizdiği yol.
yörünge düzlemi : Yörüngenin daire, elips, hiperbol, parabol gibi bir düzlem çizgisi olması halinde belirttiği düzlem.
yükseklik : Bir yıldızın veya bir gök cisminin, ufuk düzleminden yukarı doğru açısal uzaklığı.
zaman : Akıp giden olayların tekrar eden gök olaylarına göre sıralanmasından doğan bir kavram. Güneş ve yıldızların meridyene göre açısal uzaklığına karşılık bir ölçü.
zenith uzaklığı : Gökyüzünde bir noktanın başucu noktasına açısal uzaklığı.
zodyak : (burçlar kuşağı) Gökküresinde, ekliptiğin geçtiği ve üzerinde 12 burcun eşit aralıklarla dağıldığı kuşak.
zodyak ışığı : (burçlar ışığı) Burçlar kuşağı boyunca uzanan yaygın ışık şeridi.
ziç : İslam astronomlarının hazırladığı, astronomi bilgileriyle beraber gözlem çizelgelerini içeren almanak türü kitap.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder